نقش تغذيه در سلامت دهان و دندان

آشاميدنى ها و تعداد وعده هاى غذايى با تاثير بر روى ميکروب هاى موجود در دهان، نقش مهمى را در تکامل دندان، لثه، نسوج و ساختار استخوانى محيط دهان و همچنين پيشگيرى از انواع بيمارى هاى دهان ايفا مي کنند که عمدتاً اين تاثيرات به شکل سيستميک است.

کمبود ويتامين هاى B12  ، C ، ريبوفلاوين ، فولات  و مواد معدنى مثل روى ، آهن، در کاهش روند ترميم نسوج دهانى موثر است. به همان نسبت که کمبود مواد ياد شده در شکل گيرى و سلامت دهان موثر است، متقابلاً شکل و سلامت حفره ي دهان نيز در دريافت مواد فوق و استفاده از آنها نقش دارد؛ به عبارتى مى توان گفت اين دو وضعيت به گونه اى به هم وابسته اند.

بيمارى هاى دهان عمدتاً در پى پوسيدگى دندان ها ايجاد مى شود. فقدان يک يا چند دندان و يا بى دندانى کامل در سنين بالاى 65 سال رايج است که اين مشکل تاثير بسزايى در تغذيه ي اين دسته از افراد دارد و علاوه بر آن باعث اختلال در رشد، تکامل، بقا و ساختار حفره دهانى مى شود.

جزئيات اشاره شده در ذيل بخشى از اين مشکلات را مطرح مى سازد.

بيمارى هاى پريودنتال به صورت يک بيمارى موضعى و سيستميک محسوب مى شود. کمبود موادى مانند ويتامين هاى A، C، E  ، فولات و بتاکاروتن  و املاح معدنى چون کلسيم ، فسفر  و روى در ايجاد بيمارى ياد شده نقش موثرى دارند.

سرطان دهان که اغلب در اثر استفاده ي بيش از حد تنباکو و الکل رخ مى دهد، از سويى باعث افزايش نياز به کسب انرژى و مصرف مواد غذايى در بيمار مى شود و از طرف ديگر در خوردن و تغذيه ي بيمار مشکلاتي را به وجود مي آورد که عمدتاً مى تواند ناشى از روش هاى درمانى مانند جراحى ها، راديوتراپى، شيمى درمانى و ساير موارد درمانى باشد.

از بيمارى هاى حاد و مزمن ديگرى که مى تواند در توانايى خوردن فرد، تاثير منفى داشته باشد مى توان به ديابت  کنترل نشده اشاره کرد که توام با سندرم سوزش زبان، برفک و خشکى دهان  است. همچنين مشکلات دهانى مي تواند ناشى از نقص سيستم ايمنى بدن مانند ايدز  باشد.

* نقش تغذيه در تکامل دندان ها

تکامل دندان هاى شيرى در ماه دوم و سوم جنينى آغاز مى شود و معدنى شدن آنها از ماه چهارم جنينى تا دهه ي اول زندگى فرد ادامه دارد. مواد غذايى که جنين از بدن مادر دريافت مى نمايد، نقش موثرى در تشکيل و تکامل ساختار دندان ها در مرحله قبل از رويش آنها دارد.

تشکيل دندان ها با معدنى شدن ماتريکس پروتئينى آنها همراه است. در عاج دندان، پروتئين به صورت الياف کلاژن است که براى ساخت آنها وجود ويتامين C  ضرورى است. ويتامين D  جزء اساسى جهت تشکيل بلورهاى هيدروکسى آپاتيت از کلسيم و فسفر است. فلورايد نيز با اضافه شدن روى بلورهاى هيدروکسى آپاتيت، لايه ي مقاوم به پوسيدگى را روى دندان ها ايجاد مى کند.

تغذيه و رژيم غذايى در تمام مراحل تکامل، رويش و بقاى دندان موثر است. پس از رويش دندان، تغذيه نقش موثر و مداومى در تکامل، تقويت و معدنى شدن مينا و بقيه ي اجزاى دندان دارد.

نقش موضعى مواد غذايى مصرفى به ويژه کربوهيدرات ها و دفعات مصرف غذا را نبايد فراموش کرد که در پي آن باکترى هاى دهان باعث توليد اکسيدهاى آلى از اين مواد غذايي و در نتيجه پوسيدگى دندان ها مي شوند.

در طول زندگى فرد رژيم غذايى نقش موثرى را در دندان ها، استخوان ها، پايدارى نسوج دهان و مقاومت در مقابل عفونت و افزايش عمر دندان ها دارد.

تغذيه و دندان هاي سالم کودک

چه نوع تغذيه اي براي داشتن دندان هاي سالم و محکم توصيه مي شود؟

کودکان براي حفظ رشد مناسب و سلامتي خود، بايستي از تمامي گروه هاي اصلي غذايي  استفاده کنند که اين گروه ها شامل پنج گروه اصلي نان و غلات، ميوه ها، سبزي ها، شير و لبنيات و گروه گوشت و حبوبات است.

علت اصلي پوسيدگي دندان ها  ، باقي ماندن مواد کربوهيدراتي بر روي آنهاست.

براي حفظ سلامتي بيشتر دندان کودکان ، توصيه هايي را در مورد انتخاب صحيح و مصرف غذاها براي شما بيان مي کنيم :

1- ميوه و سبزي فراواني در يخچال داشته باشيد و به عنوان ميان وعده ، به جاي مواد کربوهيدرات دار، به کودک خود بدهيد.

ميوه و سبزي هايي را به کودک خود بدهيد که آب زيادي داشته باشد مثل هلو  ، هندوانه  ، طالبي  ، خربزه  ، کرفس  و خيار .

 موز  و کشمش را کم مصرف کنيد ، زيرا نسبت به ساير ميوه ها داراي قند بيشتري هستند، اگر هم مصرف کرديد بلافاصله مسواک بزنيد.

2- به همراه ناهار يا به عنوان ميان وعده، پنير مصرف کنيد.

مصرف انواع پنير به خصوص پنير کهنه مثل پنير چدار باعث ترشح بزاق مي شود و بزاق تکه هاي غذا را از دندان ها دور مي کند.

3- مواد غذايي چسبنده را که نياز به جويدن زيادي دارند، مصرف نکنيد.

کشمش، انجيرخشک، کلوچه، پاستيل، عسل  ، شيره، شکلات هاي چسبنده و شکلات کاکائويي به دندان ها مي چسبند و بزاق نمي تواند آنها را از دندان جدا کند.

اگر کودک شما چنين مواد غذايي را مصرف کرد، بايستي بلافاصله دندان هاي خود را مسواک بزند.

4- خوراکي هاي شکردار را با وعده هاي غذايي مصرف کنيد نه به عنوان ميان وعده.

اگر مي خواهيد به عنوان دسر به کودک خود شيريني بدهيد، آن را بلافاصله بعد از خوردن وعده غذايي اصلي به او بدهيد، زيرا در مواقع صرف وعده هاي غذايي، بزاق زيادي در دهان وجود دارد که تکه هاي غذا را از دندان ها جدا مي کند.

نوشيدن مايعات بعد از غذا هم خرده هاي غذا را از دندان ها دور مي کند.

5- کودک خود را عادت دهيد تا جايي که ممکن است به دفعات کم، ميان وعده مصرف کند، زيرا دفعات زياد ميان وعده ها بيشتر از مقدار غذاي مصرف شده در هر ميان وعده، در پوسيدگي دندان ها موثر است.

در فاصله ي بين وعده هاي غذايي ، بزاق خرده هاي غذا را از دندان ها پاک مي کند، در نتيجه از عمل باکتري ها جلوگيري مي کند. مصرف مکرر ميان وعده ها بدون فاصله زماني ومسواک نکردن دندان ها، غذاي مورد نياز باکتري هاي مولد پوسيدگي را فراهم کرده، در نتيجه با ايجاد پلاک هاي دنداني، پوسيدگي دندان را تسريع مي کند.

بنابراين تا حدي که امکان دارد تعداد ميان وعده ها را کاهش دهيد، طوري که بيشتر از يک يا دو بار در روز نشود. بعد از مصرف ميان وعده - مخصوصاً اگر خوراکي شيرين و چسبنده بود- حتماً دندان خود را مسواک بزنيد.

6- مواد غذايي شيرين را که روي دندان باقي مي مانند، مصرف نکنيد.

آب نبات هاي سفت، نقل و شکلات باعث مي شوند همواره يک لايه قندي روي دندان ها وجود داشته باشد و باعث پوسيدگي دندان مي شود.

7- مواد غذايي را که شکر ندارند ، مصرف کنيد.

8- هرگز موقع خواب يک شيشه حاوي شير، شيرخشک، آب ميوه يا نوشيدني شيرين ديگر را به دست کودک خود ندهيد. اين نوشيدني ها حاوي شکرهستند.

اگر موقع خواب بايد به کودک يک شيشه حاوي نوشيدني بدهيد، آن را از آب سالم پر کنيد که هم دندان ها را از ذرات غذا تميز مي کند و هم شکر ندارد، در نتيجه از پوسيدگي دندان ها جلوگيري مي کند.

9- از منابع غذايي کلسيم دار در برنامه غذايي کودک خود استفاده کنيد که باعث استحکام دندان ها مي شود.

منابع غني از کلسيم  عبارتند از شير  ، ماست ، پنير، ماهي  و سبزيجات سبز رنگ مثل کلم  ، کلم بروکلي  ، اسفناج و جعفري.

ساير توصيه ها :

1- اگر کودک آدامس مصرف مي کند، آدامس هايي را که شکر ندارند يا شيرين کننده آن گزيليتول (XYLITOL) است، به او بدهيد. گزيليتول باکتري هاي دهان را کاهش مي دهد و عمل جويدن، ترشح بزاق را افزايش مي دهد.

2- براي سالم نگه داشتن دندان هاي کودک، از محلول فلورايد ، مسواک و نخ دندان استفاده کنيد. بهترين راه براي جلوگيري از پوسيدگي دندان ها، استفاده روزانه از خمير دندان فلورايد دار در هنگام مسواک زدن است. فلورايد  به داخل دندان ها نفوذ مي کند و از پوسيدگي دندان جلوگيري مي کند.

حداقل دو بار در روز و بعد از هر وعده غذايي يا ميان وعده، دندان هاي کودک خود را مسواک کنيد يا به او بگوييد مسواک بزند.اگر امکان مسواک زدن دندان ها در بين وعده هاي غذايي وجود ندارد، حداقل دهان را چندين بار با آب بشوييد.

حداقل يک بار در روز از نخ دندان  استفاده کنيد تا ذرات غذايي را از بين دندان ها و زير لثه پاک کند.

3- بعد از دادن دارو به کودک خود، دندان هاي او را مسواک کنيد. داروهايي مثل شربت سرفه حاوي قند است که باکتري موجود در دهان آن را به اسيد تبديل مي کند. اين اسيدها باعث از بين رفتن ميناي دندان ( لايه محافظ و سخت روي دندان ) مي شوند.

4- به طور منظم به دندانپزشک  مراجعه کنيد تا از سلامت دندان هاي کودک خود مطمئن شويد. اولين بار که بايد کودک خود را نزد دندانپزشک ببريد، در سن يک سالگي يا شش ماهگي است که کودک شروع به دندان در آوردن  مي کند . مراجعه مرتب به دندانپزشک باعث مي شود که اگر کوچکترين مشکل و پوسيدگي در دندان ها پيدا شود، سريعاً آن را برطرف کنيد.

منبع : WWW.CCHS.NET/HEALTH/HEALTH-INFO/DOCS

  RSS