التیام سوختگی با تغذیه مناسب

سوختگی ها، نوعی صدمات بافتی وارد شده به مخاط یا پوست بدن هستند که در اثر حرارت شدید، تماس با مواد شیمیایی (اسید یا قلیا) و الکتریسیته یا پرتودهی ایجاد می شوند.

 80 درصد سوختگی های ناشی از تماس با منابع حرارتی، در منزل به وجود می آیند که به طور سرپایی قابل درمان هستند و حدود 5 درصد آنها (یک میلیون در سال) به بستری شدن در بیمارستان نیاز دارند. شدت ضایعات در سوختگی ها به عمق جراحت، مدت زمان سوختگی و سطح سوختگی بستگی دارد که تعیین کننده نوع روش کنترل و درمان آن است.

از دیدگاه پزشکی سوختگی ها به سه دسته تقسیم می شوند:

- سوختگی نوع 1: قرمزی و التهاب پوست به همراه درد بدون تاول و ترشح که در منزل قابل درمان است.

- سوختگی نوع 2: قرمزی و التهاب پوست به همراه درد و ایجاد تاول و ترشح که باید به پزشک مراجعه شود.

- سوختگی نوع 3: نوع سوختگی شدید که در آن رنگ پوست تغییر کرده، سفید، زرد یا مایل به قهوه ای می گردد. پوست حالت سختی پیدا کرده و اغلب بدون تاول و درد می باشد که باید فوراً بیمار به مراکز درمانی منتقل شود.

اقدامات اولیه پزشکی در سوختگی ها:

- قبل از مراجعه به پزشک یا مراکز درمانی، ابتدا منطقه سوخته شده را با آب سرد یا یخ خنک کنید و با پارچه یا گاز خشک استریل به آرامی روی آن را بپوشانید (هیچ تاولی را نباید باز کرد).

- بعد از مراجعه، ابتدا پزشک شدت سوختگی ها را تعیین و موضع جراحت را تمیز می کند؛ سپس تاول های باز شده و بافت های پوستی مرده را برداشته و از پمادها و کرم های آنتی بیوتیک برای منطقه سوخته شده استفاده می کند.

توصیه می شود در صورت امکان منطقه سوخته شده بالاتر از سطح قلب قرار داده شود. در موارد تورم و قرمزی متوسط می توان از بانداژ گرم و مرطوب استفاده کرد و در صورت بروز تب با پزشک تماس گرفت.

مراقبت های تغذیه ای در سوختگی ها:

در زمان بروز سوختگی به علت شوک شدید و ناگهانی وارد شده و جراحات به وجود آمده، تعادل الکترولیت ها و مایعات و تعادل ازته بدن منفی می شود، به عبارتی پروتئین ها، نمک و مایعات بدن به هدر می روند و وزن بدن کاهش می یابد. به همین دلیل نیازهای تغذیه ای ( به ویژه در هفته های اول بعد از سوختگی) افزایش می یابد.

در بیمار دچار سوختگی میزان نیاز به انرژی به 5000 – 3500 کیلو کالری و نیاز به پروتئین به 200- 150 گرم در روز افزایش می یابد. پروتئین مصرفی باید از انواع با ارزش زیستی بالا باشد.

اولین گام بعد از مراجعه به بیمارستان در صورت نیاز، استفاده از تزریق وریدی برای جبران مایعات، الکترولیت ها و برخی از پروتئین های سرمی از دست رفته می باشد.

بعد از این مرحله، برای پیشگیری از ایجاد سوء تغذیه در صورت تحمل بیمار، تغذیه از راه دهان آغاز می شود. در ابتدا از یک محلول خاص حاوی نمک، آب و بی کربنات به همراه آب لیمو (برای خوش طعم کردن) جهت جایگزینی به جای تزریق وریدی استفاده می گردد. میزان دریافت و دفع مایعات بیمار ( از راه ادرار) تمام مدت باید کنترل گردد تا از دفع زیاد مایعات یا تجمع آن در بدن جلوگیری شود.

از آنجایی که این بیماران دچار بی اشتهایی می باشند؛ بعد از تنظیم رژیم غذایی، مواد غذایی مورد نیاز در تعداد وعده های بیشتر و مقدار کم در هر وعده، در اختیار آن ها قرار گیرد و از یک رژیم غذایی نرم و ترجیحاً مورد علاقه بیمار استفاده گردد.

نیاز به مواد مغذی گوناگون نیز در این بیماران افزایش می یابد، به عنوان مثال نیاز به پروتئین و ویتامین C به جهت ترمیم ضایعات بافتی زیاد می شود.

- ویتامین C مورد نیاز حدود 1500- 1000 میلی گرم به صورت 500 میلی گرم 3 بار در روز می باشد.

- با افزایش نیاز به انرژی، میزان کربوهیدرات دریافتی و به دنبال آن نیاز به ویتامین های گروه B نیز افزایش می یابد.

- روی 50- 30 میلی گرم و بتاکاروتن 100000 واحد بین المللی در روز به جهت تقویت سیستم ایمنی بدن و تسهیل در ترمیم پوست، مورد نیاز است.

- ویتامین E به صورت 1200 واحد بین المللی 3 بار در روز به عنوان یک آنتی اکسیدان قوی و موثر در ترمیم ضایعات و کاهش ایجاد تاول، توصیه می شود.

- «ال-گلوتامین» 10-3 گرم به صورت 3 بار در روز، از جمله اسیدهای آمینه لازم برای جلوگیری و بهبود آسیب ناشی از سوختگی، مورد نیاز است.

لازم به ذکر است که در سوختگی های ناشی از الکتریسیته، اغلب سیستم عصبی و عضلات نیز گرفتار می شوند که در این صورت باید سریعاً بیمار تحت مراقبت های لازم به جهت احیای قلب و ریه ها قرار گیرد.

از آنجایی که در سوختگی ها برخلاف سایر بیماری ها، وضعیت کاتابولیسمی یا شکست و تحلیل بافتی شدید می باشد و بیشتر ذخایر بدن دچار تخریب می گردد، باید به تامین نیاز مایعات، الکترولیت ها، انرژی، پروتئین ها و سایر مواد مغذی بسیار توجه شود. در این راستا گاهی در مراکز درمانی از مخلوط های تجارتی که غنی از انواع مواد مغذی هستند نیز بنا به مورد، استفاده می شود.

در دوره نقاهت نیز توجه به دو اصل مهم: پیشگیری از سوء تغذیه و تامین ذخایر بدن اهمیت دارد. انرژی مورد نیاز باید به گونه ای تنظیم شود که نیاز بیمار را در این دوره تامین کند.همچنین وزن بیمار به منظور جلوگیری از ایجاد اضافه وزن در این زمان باید کنترل شود. در رژیم روزانه باید از منابع پروتئینی با کیفیت خوب استفاده شود. دریافت مقدار کافی اسیدهای چرب ضروری به جهت نوسازی بافت های بدن ضروری است و در نهایت ویتامین ها و املاح معدنی طبق نیاز بیمار از طریق رژیم غذایی و یا دریافت مکمل ها باید تامین شود.

تغذيه و رژيم درماني در جراحي هاي روده

عمده ي جراحي هاي روده شامل کولوستومي و ايلئوستومي است. کولوستومي عبارت است از عمل جراحي بر روي روده ي بزرگ که طي آن قسمتي از کولون ( روده ي بزرگ ) در جدار شکم تعبيه مي شود و ايلئوستومي نيز به اعمال جراحي جهت ايجاد استومي ( دهانه ) در قسمت ايلئوم ( انتهاي روده ي باريک ) اطلاق مي شود. در تصوير بالا قسمت زرد رنگ ايلئوم و قسمت قهوه اي کولون را نشان مي دهد.

واژه ي استوما به مفهوم دهانه است. در اصطلاح پزشکي به مفهوم دهانه اي است که در ديواره ي شکم به منظور خروج محتويات روده ي بزرگ ( کولوستومي )، روده ي کوچک ( ايلئوستومي ) و يا ادرار ( يوروستومي ) تعبيه مي شود.

از برخي از افراد به دلايل متعددي نظير تومورهاي روده ، سرطان روده بزرگ  ، بيماران کُرون و کوليت زخمي شونده، جراحت هاي جنگي، سوانح و تصادفات غير مترقبه و يا ناهنجاري هاي مادرزادي اين ضرورت ايجاد مي شود که به وسيله ي جراحي ، بخشي از سطح بدن در ناحيه ي مجراي روده اي باز شده و اجازه ي خروج محتويات روده از طريق اين دهانه داده شود. حال با توجه به ناحيه اي آسيب ديده ي روه ، جراحي کولوستومي و يا ايلئوستومي انجام مي گيرد. همان گونه که در بالا اشاره شد کولوستومي ، اتصال کولون ( روده بزرگ ) به جدار شکم و ايلئوستومي اتصال ايلئوم ( انتهاي روده ي باريک ) به جدار شکم است.

اين دسته از بيماران با مشکلات مختلفي مواجه مي شوند ؛ عوارض پوستي، زخم  و عفونت ، بوي مدفوع ، نفخ شکم و توليد گازهاي بد بو، مشکلات تغذيه اي ، هزينه هاي درماني ، تغييرات اجابت مزاج و ... از جمله ي مشکلات متعددي است که براي اين بيماران به وجود مي آيد؛ اما بديهي است که مشاوره با متخصصان مربوط و پذيرش اين واقعيت به مراتب مي تواند بيماران را در حل اين مشکلات ياري رساند.

با توجه به اين نکته که جراحي هاي روده در افراد مبتلا به سرطان روده بزرگ بسيار شايع است ، لذا بايد با استفاده از مواد غذايي خاصي که نقش محافظتي در برابر سرطان روده بزرگ دارند، از بروز اين بيماري پيشگيري کنيم.

از جمله اقدامات موثر براي پيشگيري انجام فعاليت فيزيکي ، مصرف ميوه جات و سبزيجاتي نظير ( پرتقال ، اسفناج ، شلغم  ، گل کلم ، گوجه فرنگي  و هويج  ) ، سويا ، گياهان خوراکي ، حبوبات و آجيل  ( بادام ، لوبيا سبز و نخود سبز) ، سير  و پياز ، روغن زيتون  و روغن ماهي ، دانه برزک ، غذاهاي لبني  ، مايعات فراوان و چاي  است که خطر بروز سرطان هاي روده بزرگ را به مراتب کاهش مي دهد. از سوي ديگر چاقي ( به خصوص چاقي بالا تنه )، مصرف زياد گوشت قرمز، الکل، قندهاي ساده و چربي ها از جمله مواردي هستند که اين خطر را افزايش مي دهند .

نکته ي قابل توجه ديگر، پرهيز اين گونه بيماران از مصرف برخي مواد غذايي است که در روده توليد گاز کرده و بوي بد ايجاد مي کنند. اين مواد غذايي عبارتند از : حبوبات، تخم مرغ  ، پنير، خيار  ، پياز، سير، ماهي ، لبنيات، قهوه  ، کلم ، کرفس ، بروکلي ، ذرت ، نوشابه  هاي گازدار، خربزه  ، هندوانه ، فندق ، گردو  ، تربچه، ريواس ، مخمرها، نان جو و بالاخره غذاهاي  پرادويه .

عوامل ديگري نيز نظير صحبت کردن سريع و باهيجان، نوشيدن مايعات با نِي، خوردن يخ، به يک باره نوشيدن مايعات، جويدن آدامس و سيگار  کشيدن باعث ايجاد گاز مي شود.

توصيه ي ما به اين بيماران آن است که غذا را آهسته و به طور کامل بجوند و پس از صرف غذا کمي پياده روي داشته باشند. براي رفع بوي بد نيز غذاهايي مانند ماست، جعفري، آب زغال اخته  ، آب پرتقال، آب گوجه فرنگي و اسفناج تازه موثرند.

از نکات مهم ديگر در اين بيماران، حجم و قوام مدفوع است. اين بيماران بايد با مصرف مواد غذايي بخصوص، حجم مدفوع خود را کاهش داده و قوام آن را نرم کنند؛ هر چند بسياري از داروها نيز در اين ميان موثرند. آنتي بيوتيک ها موجب اسهال شده و بر عکس اکثر داروهاي مسکن باعث يبوست مي شوند. براي اين بيماران مصرف مايعات فراوان توصيه مي شود. همچنين به دليل دفع پتاسيم در اسهال مصرف سيب ، موز و چاي توصيه مي شود.

بيماران بايد به اين مورد توجه کنند که اگر مواد دفعي ناگهان آبکي شد و يا حجم آن شديداً افزايش يافت، هرگز براي جبران آن مصرف مايعات را محدود نکنند؛ چرا که در اين صورت آب بدن خود را از دست مي دهند. بهتر است با انتخاب غذاهايي نظير موز  ، برنج کته شده ، کره  ، بادام زميني  ، پالوده سيب و نان سوخاري غذاي خود را کم باقي مانده کرده و از مصرف حبوبات، کلم، بروکلي، اسفناج، ميوه هاي خام و غذاهاي تند و پر ادويه پرهيز کنند.

به طور کلي در دو هفته ي اول پس از عمل جراحي روده :

- مصرف ميوه و سبزيجات چه به شکل خام و چه پخته مجاز نيست.

- غذاها بايد نرم، کم فيبر و بدون ادويه باشد.

- تعداد وعده هاي غذايي افزايش و حجم غذا کاهش يابد.

- برنج، ماکاروني، سيب زميني، مرغ و ماهي کاملاً پخته شده، آب ميوه جات و سبزيجات مفيد است.

- شير معمولاً غير مجاز است.

- پس از دو هفته مي توان به تدريج از ميوه و سبزي پخته و پوره شده استفاده کرد.

اين بيماران به مايعات فراوان همراه با غذاهاي حاوي سديم و پتاسيم نياز دارند. آب پرتقال و سيب، موز، سيب زميني  و گوجه فرنگي پتاسيم بالايي دارند. در برخي موارد تجويز مکمل ويتامين هاي E  ، B12  و  C  ضرورت پيدا مي کند. مبناي توصيه ها پيروي از يک رژيم غذايي طبيعي و پرهيز از غذاهاي غير مجاز دراين موارد است.

در ضمن مي توان ملاقات هايي بين بيماران جديد و افرادي که سابقه ي طولاني در بيماري هاي روده اي داشته اند ترتيب داد تا بيماران جديد بهتر بتوانند خود را با مشکلات تطبيق دهند.

هم چنين احتمالاً از بيمار خواسته مي شود که يادداشتي از مواد غذايي دريافتي و عوارض جانبي تهيه کند تا مواد غذايي آزار دهنده شناسايي شوند.

مراقبت هاي تغذيه بايد بر التيام زخم و جلوگيري از عفونت معطوف گردد. با استفاده از مواد غذايي کم باقيمانده مي توان دفعات اجابت مزاج را کاهش داد؛ ضمن آن که اجتناب از يبوست نيز حائز اهميت است.

  RSS