تغذیه و پزشکی

رژیم درمانی چاقی،لاغری ،دیابت،قلب و عروق،پرفشاری خون،کلیوی،سرطان و....

بلوغ دختران و تغذیه صحیح

 

از نظر لغوی بلوغ یعنی رسیدگی، به حد رشد رسیدن و به عبارتی پختگی و به حد كمال رسیدن كودك است. بلوغ را به طور كلی به منزله دوره ای از حیات انسان تلقی می كنند كه در این دوران تحول ناگهانی رشد و تكامل پدیدار می گردد. سن شروع بلوغ در دختران 9 الی 16 سالگی است. سن بلوغ در اشخاص مختلف متفاوت است و بستگی به سلامتی عمومی شخص، تغذیه، نژاد، زمینه های ارثی، آب و هوا و وضعیت اجتماعی دارد.

به لحاظ اینكه بلوغ یك پدیده چند بعدی است لازم است به ابعاد مختلف آن به شرح زیر اشاره ای داشته باشیم.

 

الف- بلوغ جسمی (فیزیكی)

اكثر نوجوانان در این مرحله دستخوش دگرگونی های زیستی و بدنی می شوند و تقریباً طرح دائمی چهره و بدن آنان نمایان می گردد. سرعت رشد قد در این سنین افزایش می یابد و  غدد داخلی به خصوص هیپوفیز، تیروئید، فوق كلیوی و تخمدان ها هورمون هایی را ترشح می كنند. ترشحات غدد داخلی و فعالیت بیشتر بعضی از غدد در این مرحله باعث رشد سریع عضلات و استخوانها و اعضای بدن می گردد. تناسب رشد اندامها  و شكل قیافه دگرگون می گردد. بدین معنی كه رشد فك پایین نسبت به رشد فك بالا كندتر انجام می شود. ساق های پا نسبت به تنه سریع تر رشد می كنند و در طول سالهای بعد دستها و پاها به اندازه طبیعی خود می رسند. اعضای درونی بدن هم رشد مشابهی دارند. بیشتر آنها هنگام بلوغ حداكثر وزن را پیدا می كنند و كبد از آن جمله است. سریعترین رشدها مربوط به قلب است كه هماهنگ با بالا رفتن فشار خون حجم آن بین 12 تا 16 سالگی دو برابر می شود.

رشد مغز در نوجوانی بسیار محدود و ناچیز است و جوش های نوجوانی روی پوست ظاهر می شود. در ناحیه لگن دختران تغییراتی صورت می گیرد و عادت ماهانه در آنها آغاز می گردد.

ب- بلوغ روانی

آن نوع پختگی روحی را كه به انسان قدرت تشخیص مسائل و مصلحت زندگی را می بخشد در اصطلاح بلوغ روانی گویند. در این صورت فرد با برخورداری از بلوغ روانی، قادر به قبول مسئولیت های اجتماعی بوده و قدرت رویارویی با مشكلات پیچیده زندگی را خواهد داشت.

ج- بلوغ شرعی

فقه شیعه سن بلوغ را برای دختران 9 سال قمری و برای پسران 15 سال قمری در نظر گرفته است. از این سن به بعد انجام عبادات و احكام از قبیل نماز، روزه، غسل و ... بر فرد واجب می گردد. به عبارت دیگر، خداوند انسان را از این سن دارای عقل و كمال می داند و او را لایق سخن گفتن با خود می داند. همچنین سهل انگاری و ترك احكام دین گناه محسوب می شود.

عادت ماهانه

رحم عضو عضلانی، ضخیم و گلابی شكل است كه در داخل لگن خاصره در قسمت پایین شكم قرار گرفته، مخاط آن (آندومتر) در مدت فاصله بین دو عادت ماهانه ضخیم شده، همراه با مقداری خون دفع می شود. همین خون است كه قاعدگی را سبب می گردد. متوسط سن شروع عائدگی ماهانه دختران در كشور ایران 8/13 سال است. عادت ماهانه یك عمل طبیعی بدن است و آن را نباید یك بیماری یا حالت غیر طبیعی دانست. ممكن است در قبل از شروع خونریزی و یا همراه با جریان خون بروز كند مقدار درد ممكن است از دردهای ملایم تا حملات شدید درد متفاوت باشد. درد معمولاً در قسمت پایین شكم است ولی ممكن است تا كمر و پاها هم ادامه پیدا كند.

علائم دیگری كه ممكن است در این دوران بروز كند عبارتند از:

1-      سر درد

2-      كمر درد

3-      احساس خستگی

4-      حالت تهوع و استفراغ

 

اختلالاتی كه در كار سایر اعضاء بدن پیش می آید نیز ممكن است باعث تشدید ناراحتی های ماهانه شود. اغلب این اختلالات را خود شخص می تواند از بین ببرد. مثل یبوست، خستگی، كوفتگی زیاد و كم شدن فعالیتهای حیاتی.

 

رعایت موارد زیر باعث كاهش درد و ناراحتی های دیگر در دوران عادت ماهانه می گردد.

 

1-      به مقدار كافی خواب و استراحت داشته باشید.

2-      غذاهای ساده، مقوی و زود هضم بخورید.

3-      از چند روز قبل از شروع عادت ماهانه مواد غذایی مثل خرما و شیرینی های نشاسته دار جهت كاهش درد مصرف نمایید.

4-      استفاده از مواد غذایی كه دارای پتاسیم است در كاهش درد مؤثر است از قبیل هویج، پرتقال، نارنگی، سیب زمینی.

5-      با خوردن آب و سبزی و میوه های تازه از یبوست در این دوران پیشگیری كنید.

6-      مصرف نمك را تا حد امكان كاهش دهید.

7-      هوای تازه استنشاق كنید.

8-  ورزش سبك انجام دهید و از انجام ورزشهای سنگین پرهیز نمایید.

9- از شنا كردن خودداری نمایید.

10- در مورد بهداشت این دوران با مسئول بهداشت مدرسه مشاوره نمایید.

جوش غرور

یكی از مشكلاتی كه بعضی از افراد در سنین بلوغ با آن روبرو هستند داشتن پوست چرب است، علت آن هم مربوط به ترشح بیش از حد غده های چربی است كه در كنار پیازهای مو قرار دارند، این غده ها چربی مخصوصی ترشح می كنند كه برای نرم نگهداشتن مو لازم است، اما وقتی كه این ماده بیش از حد ترشح شود سبب چربی زیاد پوست می گردد و در نتیجه جوش هایی را روی پوست پدید می آورد.

فعالیت غده های داخلی باعث می شود كه بر روی پوست صورت جوش هایی ظاهر شود. این جوش ها كم كم عفونی شده ورم كرده و قرمز می شوند كه اصطلاحاً آن را جوش غرور می گویند. جوش هایی كه در روی بینی و اطراف لب بالا هستند خطرناك تر از جوش های بقیه نقاط صورت هستند زیر ا عصاب این نواحی مستقیماً به مغز می روند. به این علت، هرگز جوشهای این نواحی از صورت را نباید فشار داد زیرا ممكن است به مغز آسیب رساند.

رعایت نكات زیر مفید است:

1-      جوشها را فشار ندهید.

2-   اگر جوشی می تركد، اطراف آن را با آب گرم و صابون شستشو دهید و خوب خشك نمایید، سپس با الكل محل مزبور را ضدعفونی كنید.

3-      هر روز 4 الی 5 بار محل جوشها را خوب با آب و صابون بشویید و سپس به دقت خشك كنید.

4-      پس از شستشو، برای ضد عفونی محل جوشها از الكل استفاده نمایید.

5-      از خوردن غذاهای چرب، غذاهای سرخ شده، شیرینی های چرب و خامه دار پرهیز كنید.

6-      تا آنجا كه ممكن است از نگرانی و اضطراب دوری كنید.

7-      اگر با انجام این دستورات معالجه نشدید، به پزشك متخصص پوست مراجعه كنید.

تغذیه در سنین نوجوانی

یكی از مسائل مهم این دوران تغذیه است، كه لازم است به آن توجه گردد. در این سنین به علت افزایش سرعت رشد نیاز به تغذیه بیشتر می شود.

در دوران بلوغ به پروتئین بیشتری نیاز است، چرا كه وجود پروتئین برای تكمیل سلول های غضروفی جدید اپی فیز استخوانهای دراز ضروری است. از طرف دیگر تغییرات هورمونی و سرعت رشد ایجاد توده های ماهیچه ای نیاز به پروتئین را افزایش می دهد.

كلسیم و آهن از مهمترین املاح مورد نیاز بدن در این دوره از رشد هستند. نیاز به كلسیم و ویتامین "د" برای كارآیی بهتر و بیشتر و رشد استخوانی قابل اهمیت است. كلسیم در ساختمان دندان ها و استخوان ها  مفید است و از پوك شدن استخوان ها و پوسیدگی دندانها جلوگیری می نماید. شیر و فرآورده های آن بهترین منابع كلسیم هستند.

در زمان شروع عادت ماهانه در دختران علاوه بر افزایش نیاز بدن به كلسیم، پروتئین و كالری، نیاز به آهن افزایش می یابد. كمبود آهن باعث كم خونی می گردد و در نتیجه عوارضی مثل كم شدن اشتها، كاهش فعالیت فكری، فیزیكی و خستگی زودرس را موجب می شود. به همین دلیل باید غذاهای آهن دار مانند جگر، تخم مرغ و سبزیهای آهن دار مثل جعفری، اسفناج و حبوبات بیشتر در برنامه غذایی روزانه گنجانده شود.

با به كار بردن یكی از راه های زیر می توان میزان جذب آهن دریافتی را افزایش داد:

1-      خودداری از مصرف چای و قهوه كه به علت داشتن اسید فنیك (تئین) زیاد باعث كاهش و تأخیر در جذب آهن می شوند.

2-      گنجاندن غذاهای محتوی آهن در برنامه غذایی مثل گروه غلات، انجیر، هلو، گوشت، تخم مرغ، جگر.

3-   مواردی به عنوان كمك كننده جذب آهن شناخته شده اند كه مصرف آنها میزان جذب آهن را افزایش می دهد مثل دریافت ویتامینها از طریق مصرف میوه و سبزی های تازه با خوردن مقدار كمی گوشت.

4-      عادت غلط غدایی به كمبودهای برخی از موارد غذایی در این دوران كمك می كند.

 

اغلب نوجوانان فراموش می كنند صبحانه بخورند، آنها از غذاهایی كه در بین غذاهای اصلی خورده می شود بسیار استقبال می كنند، معمولاً ًاین غذاها بسیاری از مواد مغذی اصلی را ندارند، كلسیم و ویتامین"آ" در آنها خیلی كم است. به طور مثال مصرف زیاد نوشابه های مختلف علاوه بر اینكه دریافت مواد غذایی مورد نیاز نوجوان را كاهش می دهد، می تواند عوارض زیادی از قبیل پوسیدگی دندانها و بروز واكنشهای آلرژیك پوستی یا گوارشی و كمبود بعضی ویتامینها را موجب گردد.

"سیدبن طاووس می فرماید: فرزندم روز بلوغ (شرعی) خود را به خاطر بسپار و آن روز را عید، بلكه بزرگترین عید خود در تمام زندگی قرار ده."

+ نوشته شده در  دوشنبه سی و یکم اردیبهشت 1386ساعت 12:58  توسط کاظم اسلامی  | 

تغذیه دوران نوجوانی

دوره نوجوانی دوره انتقال از كودكی به جوانی است كه با جهش رشد جسمی ‌و بلوغ توأم است.

دوره نوجوانی دوره انتقال از كودكی به جوانی است كه با جهش رشد جسمی ‌و بلوغ توأم است. بنابر این، تغذیه این دوران از نظر رشد اهمیت زیادی دارد. از آنجایی كه یكی از مشكلات عمده تغذیه‌ای  در این دوران وجود باورهای نادرست غذایی است، از این رو، اصلاح باورهای غذایی نوجوانان از راه رسانه‌های گروهی اهمیت بسزایی دارد. برای دستیابی به جامعه‌ای سالم و خلاق و پویا، باید آموزش تغذیه‌ای در همه ابعاد آن صورت گیرد.
 در موارد فردی باید، از راه مشاوره با متخصصان تغذیه، برنامه ‌های غذایی را اصلاح کرد؛ و در موارد گروهی، توصیه می‌شود كه نوجوانان برای پیشگیری از سوء تغذیه از این راهنمای غذایی استفاده کنند كه تمامی گروههای غذایی را دارد:
 1 ـ گروه نان و غلات: روزانه 9 تا 11 واحد
2 ـ گروه شیر و لبنیات: روزانه، 3 واحد یا بیشتر
3 ـ گروه میوه ها: روزانه 3 تا 4 واحد
4 ـ گروه سبزیها: روزانه 4 تا 5 واحد
5 ـ گروه گوشت و جانشینهای آن: روزانه 2 تا 3 واحد 
● برای کسب اطلاع بیشتر، به جداول صفحه 810 مراجعه کنید.
مشكلات ناشی از تغذیه ناسالم:
1 ـ كم‌وزنی و لاغری؛ كه بیشتر ناشی از تصور نادرست نوجوانان از تناسب اندام است و در پی آن بعضی به اجرای برنامه ای سخت و خودسرانه اقدام می‌كنند كه سلامت آینده آنان را به خطر می‌اندازد؛ بویژه در دختران كه دوران مهم بارداری و شیردهی را پیش رو دارند، این مسئله ممكن است باعث قائدگی نامنظم و یا از بین رفتن قائدگی آنها شود و همچنین ممکن است که در تولید مثل و باروری آنها تداخل كند.
2 ـ اضافه وزن و چاقی؛ كه اغلب بر اثر كمی‌تحرك و فعالیت بدنی، استفاده مداوم از تلویزیون و رایانه، و نیز برنامه ‌های نادرست غذایی و مصرف زیاد تنقلات و نوشابه‌ها و ... است.
3 ـ كمخونی ناشی از فقر آهن؛ كه یكی از مشكلات شایع تغذیه‌ای - بویژه در دختران - در این سنین است كه در رشد جسمی‌ و ذهنی و سامانه ایمنی آنها اثر سوء ‌دارد. كمخونی در این دوران بر اثر افزایش نیاز (به سبب رشد)، استفاده از برنامه های غذایی فقر غذایی، آلودگیهای انگلی و آلودگیهای محیطی (مانند ذرات ریز سرب معلق در هوا)، به وجود می‌آید.
4 ـ بی‌اشتهایی عصبی یا پرخوری عصبی؛ به سوء تغذیه منجر می‌شود و نیاز به اصلاح رفتار خواهد داشت. در كنار آن، مشاوره تغذیه‌ای نیز  ضروری است.
5 ـ آكنه (جوش صورت)؛ كه مشكل 80% نوجوانان است و بیشتر تحت تأثیر عوامل هورمونی و تنش و عواملی چون قائدگی و ژنتیك رخ می‌دهد. استفاده از مواد غذایی در بروز آن تأثیر زیادی ندارد. مطالعات نشان داده است كه ارتباطی قوی بین دریافت غذا و بروز آكنه وجود ندارد؛ اما ارتباط آن با كمبود دریافت مواد مغذی مانند ویتامین «ای» و «روی» شناخته شده است.
توصیه‌های تغذیه‌ای:
برنامه غذایی نوجوانان باید شامل تركیبی از غذاهای مختلف در گروههای اصلی غذایی باشد.
سه وعده اصلی غذایی با تأكید بر مصرف صبحانه و دو میان وعده توصیه می‌شود. در میان وعده‌ها، به جای استفاده از مواد غیر مغذی و بعضا" كالری زا (مثل نوشابه‌ها، چیپس، كیك‌، ...) باید از مواد غذایی مغذی مانند شیر، نان، پنیر، خشكبار، میوه‌ها، مغزها، استفاده کرد.
برای پیشگیری از كم وزنی و لاغری، باید از انجام دادن هر گونه برنامه خودسرانه بشدت خودداری کرد و زیر نظر متخصصان تغذیه اقدام کرد.
 برای پیشگیری از اضافه وزن و چاقی، ضمن توصیه به فعالیتهای روزانه، استفاده از برنامه غذایی صحیح و متعادل زیر نظر متخصص تغذیه ضروری است.
برای جلوگیری از كمخونی ناشی از فقر آهن،  این موارد را توصیه می‌کنیم:
1 ـ استفاده از مواد غذایی سالم و غنی از آهن؛ مثل انواع گوشت‌ و‌ سبزیهای سبزبرگ و حبوبات
2 ـ استفاده از مواد غذایی دارای ویتامین «ث»: انواع سبزیهای تازه، فلفل سبز، گوجه‌فرنگی، كلم، میوه‌های تازه (بخصوص پرتقال و لیمو و سایر مركبات) همراه با غذا كه سبب می‌شود آهن بیشتر جذب شود.
3 ـ استفاده نکردن از چای در فاصله 2 تا 3 ساعت قبل و بعد از غذا، بویژه غذاهای آهندار
4 ـ درمان آلودگیهای انگلی و محیطی
5 ـ خودداری از مصرف نوشابه‌های شیرین و گازدار
6 ـ محدود کردن مصرف غذاهای آماده و صنعتی و استفاده بیشتر از غذاهای تازه

+ نوشته شده در  یکشنبه سی ام اردیبهشت 1386ساعت 12:38  توسط کاظم اسلامی  |