پرفشاري خون، يكي از تهديد‌هاي بزرگ سلامتي در كشورهاي صنعتي است و نقش عمده‌اي در بروز بيماري‌هاي عروقي قلب، سكته مغزي، نارسايي قلبي، نارسايي كليوي و مرگ ناشي از اين بيماري‌ها دارد. قبل از اينكه فشار خون بالا عارضه‌اي ايجاد كند، علامتي ندارد لذا بسياري از افراد از وجود آن بي‌خبر هستند. پرفشاري خون، به افزايش فشار خون سيستوليك(ماكزيمم) مساوي يا بيش از 140ميلي‌متر جيوه يا فشار خون دياستوليك(مينيمم) مساوي يا بيش از 90 ميلي‌متر جيوه يا همراه با هم اطلاق مي‌شود. معمولاً با يك بار فشار خون بالا، نمي‌توان مارك بيمار فشار خوني به فرد زد بلكه بايد الگوي فشار خون بالا شامل ثبت حداقل دو فشار بالاي غيرطبيعي جداگانه باشد. فشار خون بايستي حداقل در دو نوبت (ترجيحاً در يك زمان مشخص از روز) به فاصله 4-2 هفته و در هر نوبت، دو بار به فاصله حداقل دو دقيقه اندازه‌گيري شود.ميزان فشار خون طبيعي در بچه‌ها و زنان حامله پايين‌تر است. ميزان بروز اين بيماري با افزايش سن، بالا مي‌رود و در مردان، شايع‌تر از زنان جوان است ولي پس از سن 75سالگي در زنان شايع‌تر از مردان است.
در 95-90درصد موارد، علت شناخته‌شده خاصي وجود ندارد و به آن فشار خون اوليه اطلاق مي‌شود و بقيه موارد موسوم به فشار خون ثانويه بوده و علل مختلفي از جمله بيماري‌هاي مزمن كليه، بيماري‌هاي عروق كليه، مصرف قرص‌هاي ضدبارداري و... را شامل مي‌شود.
الگوي گرفتاري فاميلي در فشار خون اوليه شايع و مطرح‌كننده اهميت عوامل ژنتيكي است. در گذشته، فشار مينيمم را به عنوان عامل خطر اصلي بيماري‌هاي عروق كرونر و مغز مي‌دانستند اما مطالعات اخير نشانگر اهميت توجه به فشار ماكزيمم به موازات و در كنار فشار مينمم است. در بررسي اوليه شرح حال، معاينه فيزيكي كامل و بررسي‌هاي معدود آزمايشگاهي لازم است. فشار خون بالا به‌تنهايي، به‌ندرت علامت‌دار است، هر چند علائمي نظير سردرد(معمولاً پشت سر)، تاري ديد، خستگي، سرگيجه، خونريزي از بيني، تنگي نفس و درد قفسه سينه مي‌تواند وجود داشته باشد. اشخاص مبتلا به ازدياد فشار خون معمولاً عصبي و پرتحرك‌ هستند. همچنين گرايش به كار زياد و نيز در برخي مواقع، خستگي مفرط بدون اينكه كار سخت بدني انجام شده باشد وجود دارد كه بر اثر آن، بيمار در انجام كارها احساس ناتواني جسمي مي‌كند و معمولاً ناراحتي‌هاي گوارشي نيز وجود دارد؛ شخص مبتلا چهره گلگون پيدا مي‌كند و در مراحل خطرناك بيماري پريدگي رنگ و افسردگي به سراغ بيمار مي‌آيد.
در نوع ثانويه، علائم اختصاصي ممكن است ظاهر شده و سر نخي را در مورد بيماري زمينه‌اي به دست دهد. با فشار خون مزمن يا شديد، علائم صدمه به اعضاي بدن ممكن است ظاهر شود كه شامل نارسايي قلبي، بيماري‌ عروق قلب، بيماري عروق مغزي، اورمي و... است. تقريباً در 5درصد از بيماران، يك علت ثانويه براي فشار خون بالا يافت مي‌شود. در افرادي ‌كه سن كمتر از 30سال يا بيشتر از 55سال دارند و بيماري آنها اخيراً آغاز شده، احتمال اينكه بيماري آنها علت قابل برگشت زمينه‌اي داشته باشد بيشتر است. در زير به طور فهرست‌وار علل ثانويه فشار خون بالا را ذكر مي‌كنيم: بيماري‌هاي كليه، بيماري‌هاي عروق كليه، كم‌كاري و پركاري تيروئيد، افزايش فعاليت بخش قشري غده فوق‌كليوي، فئوكروموستيوم، مصرف قرص‌هاي ضدبارداري، درمان جايگزين با استروژن، برخي اختلالات مغزي، استرس، حاملگي، استفاده از برخي داروها (داروهاي ضدالتهاب غيراستروئيدي مثل بروفن، ديكلوفناك سديم و...)، كورتون، داروهاي ضداحتقان بيني و از جمله داروهاي ضدسرماخوردگي، داروهاي ضداشتها، ضدافسردگي‌هاي سه‌حلقه‌اي و...
درمان : هدف از درمان فشار خون، جلوگيري از مرگ‌ومير و عوارض طولاني‌مدتي است كه در زمينه فشار خون بالا و ممتد ايجاد مي‌شود.
وقتي فشار خون بيش از حد بالاست، تنها يك شوك مختصر كافي است تا شخص را با خطر جدي روبه‌رو نمايد. اعمالي چون بلندكردن جسم سنگين، دويدن(مثلاً براي رسيدن به اتوبوس) يا هر حالت هيجاني شديد چون عصبانيت، مي‌تواند فشار را تا 10درجه بالا برده و شخص را تا مرحله مرگ سوق دهد؛ بنابراين درمان پرفشاري خون بسيار حياتي است. در موارد خفيف يا متوسط، درمان غيردارويي به مدت 6-3 ماه انجام مي‌شود كه به طور كلي شامل تغيير سبك زندگي است و شامل كاهش نمك در رژيم غذايي(كمتر از 6 گرم در روز)، ترك سيگار، كاهش وزن در افراد چاق، ورزش منظم و استفاده از روش‌هاي شل‌كردن عضلات است.در صورت امكان، دوري از مشاغل و محل سكونت پراسترس، مؤثر خواهد بود.
اين تغيير در سبك زندگي ممكن است تبديل فشار خون بالا به نوع شديدتر را به تعويق بيندازد و نياز به درمان دارويي را كمتر كند يا به صفر برساند و همچنين موجب مي‌شود ساير عوامل خطرساز قلبي را كاهش دهد.مواد غذايي حاوي پتاسيم كه در زير به آنها اشاره مي‌شود، ممكن است باعث پيشگيري و حتي كاهش پرفشاري خون شود: آناناس، موز، زردآلو، انجير، گريپ‌فروت، هلو، انگور، آلو، سيب‌زميني، سير، براكلي، كدوسبز، قارچ، گوجه فرنگي، سبزي‌ها و حبوبات. ميوه‌ها و سبزي‌ها داراي مقدار كمي سديم هستند و بايد به ميزان زيادي مصرف شوند. مركبات، توت‌ها و سبزي‌هاي داراي برگ سبز، منابع خوب ويتامين ث هستند. دريافت كم اين ويتامين با پرفشاري ارتباط دارد. مصرف مكمل ويتامين ث در افراد دچار پرفشاري و همچنين افراد سالم سبب كاهش فشار خون مي‌شود.
مصرف كافي كلسيم و منيزيم مفيد است. كمبود كلسيم مي‌تواند باعث ايجاد و تشديد بيماري شود. دانه كنجد و سبزي‌هاي برگ سبز، منابع كم سديم و تأمين‌كننده كلسيم هستند. مصرف اسيدهاي چرب «امگا-3» نيز اثرات خوبي در كاهش فشار خون دارد كه در انواع ماهي به وفور يافت مي‌شود.مواد قندي مورد نياز بايد از عسل، شكر سرخ، كشمكش و خرما تأمين شود. بهترين شكل نشاسته، سيب‌زميني پخته يا پخارپز و نان از آرد گندم سبوس‌دار است. غذاهاي خطرناك : مشتقات آرد سفيد، شكر سفيد و همه شيريني‌هاي پخته‌شده با آنها.ادويه‌ و ترشي‌ها مخصوصاً سركه و نمك بيش از اندازه، همه غذاهاي سرخ‌كرده و چرب، سوسيس، كالباس، كنسرو گوشت، برگرها و ساير فرآورده‌هاي گوشتي به علت مقادير بالاي سديم.
تمامي تنقلات شور، ماهي دودي يا كنسرو شده، سس‌ها، سوپ‌ها، قرص‌هاي گوشت و ساير غذاهاي آماده مصرف مي‌تواند فشار خون را افزايش داده و مقاومت دارويي نسبت به داروهاي ضد فشار خون ايجاد كند.
يكي از علل بروز ازدياد فشار خون، ضعف كليه ناشي از مصرف افراط‌آميز چاي، قهوه، نوشابه‌هاي كولادار و شكلات است. در اين ميان مصرف بيش از حد چاي- خصوصاً چاي جوشيده- براي كليه‌ها خطرناك‌تر است. اگر چاي به صورت كم‌رنگ مخلوط با كمي شير نوشيده شود، بهتر است زيرا بدين ترتيب «تئين» از چاي جدا مي‌شود.
اگر پس از 6-3 ماه از درمان غيردارويي پاسخ مناسب حاصل نشد بايستي اقدام به درمان دارويي نمود.در پايان، مروري بر آخر هفته‌هايمان داشته باشيم. پنج‌شنبه‌شب‌ها معمولاً خانه دوست و فاميل مهمان هستيم و با غذاهاي رنگارنگ و بيشتر خوشمزه كه حتي تست‌كردن آنها كالري زيادي به بدن مي‌رساند، پذيرايي مي‌شويم. صبح جمعه هم با كله‌پاچه از خود و خانواده پذيرايي مي‌كنيم يا ممكن است براي شام، سفارش فست‌فود بدهيم. آيا بهتر نيست در مهماني‌هاي دوستانه‌اي كه داريم، با غذاهاي سالم از يكديگر پذيرايي كنيم و مهماني تنها بهانه‌اي براي دورهم‌بودن باشد؟ صبح جمعه هم با دوستان يك قرار ورزشي داشته باشيم و براي صبحانه‌ با نان سنگك و پنير و انگور از مهمان خود پذيرايي كنيم؟

توصيه هاي مهم براي کاهش فشار خون

از آنجايي که بسياري از افراد مبتلا به فشارخون، از بيماري خود آگاه نيستند، توصيه بر کنترل منظم آن وجود دارد، زيرا اين بيماري مانند بالا بودن چربي‌هاي خون، مي ‌تواند براي سال ها بي‌ سر و صدا وجود داشته باشد، بدون آن که هيچ گونه علائمي را در شخص مبتلا بروز دهد. از اين رو مواردي به شکل توصيه ‌وار در زير مطرح مي ‌گردد و اميد است با به کاربندي اين موارد، به حل مشکل بالا بودن فشارخون بپردازيد:

1 - مصرف  آب  سالم و گوارا را به ميزان قابل توجهي در روز توصيه مي ‌کنم. يک ليوان آب ميوه ي رقيق شده با اندکي پودر ويتامين C ، موجب بهبود عملکرد دستگاه ايمني و ترميم سرخرگ‌ها مي ‌شود.

2 - مصرف نان‌ها و مواد کربوهيدراتي تهيه شده از آردهاي سفيد و بدون سبوس (تصفيه شده) را به حداقل برسانيد و از نان‌هاي سبوس‌دار  به خصوص حاوي سبوس جو دو سر استفاده کنيد.

3 - مصرف قند و شکر و ساير فرآورده‌هاي تهيه شده از آنها مثل نوشابه‌ها، مربا، ژله، شکلات، کيک‌ها و شيريني‌ها را محدود يا حذف کنيد.

4 - تحقيقات ثابت کرده است که کودکان پيش دبستاني که هر روز 4 وعده ميوه و سبزي و دو وعده لبنيات مصرف مي ‌کنند، در نوجواني فشار خون پايين‌ تري نسبت به ساير افراد دارند و در اصل احتمال ابتلا به حمله ي قلبي، سکته و ساير بيماري هاي ناتوان ‌کننده در افرادي که زودتر به فشار خون مبتلا مي ‌شوند، بيشتر است.

5 – سعي کنيد غذا را کامل بجويد و حتماً غذاي خود را در محيطي آرام و به دور از استرس و تشنج ميل فرماييد.

6 - با اجتناب از مصرف غذاهاي خيلي گرم يا خيلي سرد، اعمال هضمي را بهبود بخشيد.

7 - نوشيدن هر نوع نوشيدني را با غذا و در کنار غذاي اصلي به دليل تداخل در هضم محدود کنيد.

8 - از مصرف غذاهاي سرخ کرده يا غذاهايي که در درجه ي حرارت‌هاي بسيار بالا و يا با مدت زمان طولاني تهيه مي ‌شوند، خودداري کنيد و به خاطر داشته باشيد، استفاده ي چند باره از روغن‌هاي آشپزي عاملي در بالا بردن فشار خون است.

10 - چاي، قهوه  و شکلات را بسيار محدود کنيد و تا 1 ساعت پس از صرف غذا چاي  ننوشيد و به جاي آنها از چاي‌ها و دم‌کردني‌هاي گياهي (مثل گل گاو زبان) استفاده کنيد.

11 - از مصرف نمک و غذاهاي پُر نمک و ادويه بپرهيزيد. به جاي نمک مي ‌توانيد از سبزيجات تازه يا خشک، ادويه‌‌جات مفيد (زردچوبه- دارچين و...)، پودر سير  و پياز و آب ليموي تازه استفاده کنيد.

12 - موادي مثل کره، خامه، مارگارين، دنبه، سس‌ها و روغن‌هاي جامد را از برنامه ي غذايي حذف کرده و به جاي آنها از روغن زيتون- روغن‌هاي گياهي مايع و روغن‌ ماهي استفاده کنيد.

13 - مغز‌ها  و دانه‌هاي گياهي مثل گردو حاوي موادمغذي بي ‌شماري هستند. مي ‌توانيد از آنها در رژيم غذايي روزانه بهره ببريد. استفاده از آنها در سالادها به خوش طعم و مقوي کردن آنها کمک شاياني مي ‌کند.

14 - حداقل 3 بار در هفته ماهي بخوريد و به جاي گوشت‌هاي قرمز سعي کنيد از گوشت سفيد استفاده کنيد.

15 - از استرس  بپرهيزيد، زيرا يکي از عوامل بالا بردن فشار خون که بسيار سريع هم عمل مي‌ کند، استرس و عصبانيت است.

16 - هر روز زماني را براي استراحت در نظر بگيريد و به خاطر داشته باشيد، کار کردن بي ‌وقفه بيشترين فشار را بر سلامتي شما وارد خواهد آورد. حتي اگر عادت به خوابيدن در ميانه ي روز نداريد، براي دقايقي چشم‌ها را روي هم گذاشته و به استراحت بپردازيد.

17 - ورزش‌هايي مثل: پياده ‌روي، شنا، دوچرخه?سواري ورزش‌هاي مناسبي براي پايين آوردن فشار خون به شمار مي ‌آيند. بنابراين حداقل 3 بار در هفته و هر بار حداقل 30 دقيقه ورزش کنيد.

18 - از گلپر، آويشن، نعناع خشک، کنجد  و... به جاي نمک استفاده کنيد.

19 - سيگار را به طور کامل از برنامه ي‌ زندگي خود حذف کنيد.

اميد است با راهکارهاي تغذيه ‌اي ارائه شده گامي مؤثر در جهت کاهش فشار خون و از بين علل ابتلا به بيماري‌هاي قلبي و عروقي برداريد و جاده ي زندگي را با همواري بيشتري طي کنيد.

عواملي که باعث بالا رفتن فشار خون مي‌ شوند:

* استرس:

هنگامي که در وضعيتي فوق ‌العاده، اعم از تغيير موقعيت، اضطراب، عصبانيت و... قرار مي ‌گيريم، بدن ما فعاليت خود را با يک سري تغييرات سريع داخلي تنظيم مي‌ کند که يکي از مهم‌ترين آنها، آزاد شدن هورمون آدرنالين از غدد فوق کليوي است که با افزايش تعداد ضربان قلب و تنگ کردن عروق به کمک يک سري ترشحات ديگر، منجر به بالا رفتن فشار خون و رسيدن خون اکسيژنه به عضلات و مغز مي ‌شود.

* نمک:

ثابت شده است که شيوع فشار خون بالا در مناطقي از جهان که مصرف نمک  بالاست، بيشتر است. مصرف نمک زياد از دوران شيرخوارگي پايه‌ اي براي بالا رفتن فشار خون در سنين بالاتر خواهد شد. محدود کردن نمک در سال هاي بعدي براي بازگرداندن فشار خون به سطح مناسب کافي نيست و کمي منجر به بهبودي مي ‌شود.

يک قاشق چاي خوري نمک حاوي 2300 ميلي گرم سديم است که اين مقدار معادل کل مقدار مصرفي توصيه شده ي روزانه را تشکيل مي ‌دهد.

* سيگار:

با اولين پک به سيگار يا پيپ، فشار خون سيستوليک تا 25 ميلي ‌متر جيوه افزايش مي ‌يابد و علت آن نيز، آزاد شدن آدرنالين است.

* تصلب شرايين (سخت ‌شدن ديواره رگ‌ها):

تصلب شرايين علت اصلي پرفشاري مزمن خون است که عامل شروع آن، آسيب به جدار داخلي عروق است و به دنبال رسوب کلسيم، کلسترول و فيبرين و... در جدار عروق رخ مي ‌دهد.

* چاقي:

فشار خون بالا در افراد چاق،  دو برابر افرادي که اضافه وزن ندارند و در محدوده وزن طبيعي هستند، شايع ‌تر است. در اين موارد، کاهش اندک وزن نيز به پايين آوردن فشار خون شما کمک مي‌ کند.

مصرف مواد غذايي گياهي و لبنيات ، فشار خون بالا را كاهش ميدهد

                                                                               

مطالعات دانشگاه هاروارد نشان مي دهد، رژيم غذايي كه حاوي مقادير زيادي مواد گياهي ولبنيات باشد، حتي بدون كم كردن وزن ، فشار خون بالا را كاهش مي دهد. اين رژيم غذايي *DASH ( روشهاي غذايي براي جلوگيري از فشار خون بالا ) نام دارد.

اين رژيم طي مدت دو هفته ، اثر مي گذارد. بعد از هشت  هفته، 70 در صد افراديكه رژيمDASH را دريافت كردند، داراي فشار خون عادي شدند، درحاليكه تنها 45 درصد افراد با مصرف رژيم ميوه و سبزي و 23 درصد افراد با مصرف رژيم معمولي ، فشارخون نرمال پيدا كردند.

محققين دريافتند افزايش دريافت املاحي مثل پتاسيم ، منيزيم وكلسيم ، باعث كاهش فشار خون مي شود. شايد اين كاهش به دليل جلوگيري ازجريان هورمون هاي كلسيمي كه باعث مسدود شدن رگ ها مي شوند، باشد.

به نظر مي رسد اثر اين رژيم همانند داروهاي مُدِر است كه بيشترين داروي تجويز شده جهت كنترل فشار خون مي باشند وبا آزاد سازي سديم اضافي و دفع آن عمل مي كنند.

دربيشتر افراد با محدود كردن مصرف نمك ، فشار خون كاهش مي يابد. اين مطالعات نشان داد كه براي كاهش فشار خون بالا بايد  مقادير زيادي ميوه ، سبزي ، غلات كامل ، حبوبات ، آجيل و ساير دانه هاي خوراكي و لبنيا ت كم چرب مصرف كرد و دريافت مواد غذايي ديگر را محدود كرد.

رژيمDASH  در يك روز حاوي مواد زير است:

* 8 واحد غلات كامل

* 5 واحد سبزيجات

* 5 واحد ميوه

* 3-2 واحد شير، ماست وپنير كم چرب يا بدون چربي

* 2-1 واحد گوشت قرمز، مرغ يا ماهي

* 5 واحد درهفته ، آجيل ، حبوبات ودانه هاي خوراكي

* مصرف شيريني جات وچربي ها محدود شود.

( يك واحد ازاين مواد شامل : نصف ليوان غذاهاي پخته شده ، 1 ليوان ميوه و سبزيجات خام ، 2 قاشق غذا خوري آجيل و دانه هاست يعني منظور از 5 واحد سبزيجات، 5 ليوان سبزيجات خام يا 5/2 ليوان سبزيجات پخته است.)

* تذكر:

رعايت اين رژيم غذايي حداقل براي مدت 10 سال توصيه مي شود تا بتواند مؤثر واقع شود.

* Dietary Approaches to Stop Hypertension

  RSS