رژيم غذائي درسنگ هاي کيسه صفرا(2)

در قسمت قبلي اين مقاله به بيان انواع سنگ هاي کيسه صفرا و همچنين علائم آنها پرداختيم. در اين قسمت به تغذيه افراد مبتلا به اين عارضه مي پردازيم.

از آنجا که عامل ايجاد حدود 90 درصد سنگ هاي صفراوي، کلسترول است. بنابراين رژيم کم چربي و کم کلسترول توصيه مي شود.البته در مواردي که چربي مسبب بروز علائم نباشد، نياز به رژيم فوق نيست.

در حملات حاد سنگ کيسه ي صفرا، جهت کاهش انقباضات کيسه و کاهش درد نيز، از رژيم کم چربي استفاده مي شود. کلسترول ، به واسطه ي تغذيه، به ويژه غذاهايي مثل تخم مرغ و چربي هاي حيواني به بدن مي رسد. کلسترول صفرا پس از ريخته شدن به روده (جهت هضم مواد چرب) مجدداً جذب مي شود و به کبد برمي گردد تا دوباره براي ساخت صفرا استفاده شود. بدين ترتيب کلسترول صفرا بين کبد و روده ها در چرخش است.

چربي هاي مواد غذايي حيواني مانند، خامه، کره، کليه ي گوشت ها و... داراي کلسترول مي باشند. ولي غذاهاي گياهي به هيچوجه کلسترول ندارند. يعني کليه ي چربي هاي گياهي مثل روغن زيتون،  آفتاب گردان، سويا ، و کليه ي مغزها مثل گردو،  بادام و ... بدون کلسترول اند.

گوشت هاي حيواني داراي چربي هايي به صورت مخفي در بين لايه هاي خود هستند که در بطور ظاهري به نظر نمي آيند. گوشت ماهي جزو گوشت هاي کم چرب بوده و کلسترول آن نسبت به گوشت مرغ و گوشت هاي قرمز کم تر است.

براي مثال در اين جا مقدار کلسترول در چند ماده ي غذايي براي آگاهي شما آورده شده است:

* پنير چدار: داراي 105 ميلي گرم کلسترول در هر 100 گرم است.

* يک زرده ي تخم مرغ کامل داراي 1602 ميلي گرم کلسترول است (برعکس سفيده ي تخم مرغ که کلسترول ندارد).

* شير 2درصد چربي: حاوي 8 ميلي گرم کلسترول و شير کامل داراي 14 ميلي گرم کلسترول در هر 100 گرم است.

* ماست کم چرب: حاوي 6 ميلي گرم کلسترول در هر 100 گرم است.

* کره ي حيواني: حاوي 219 ميلي گرم کلسترول در هر 100 گرم است.

همان طور که گفته شد، کليه ي چربي هاي گياهي و دانه هاي گياهي کلسترول ندارند.

در صورتي که کيسه ي صفرا تنبل شده باشد، دريافت متوسط چربي براي تحريک انقباض آن و ممانعت از رکود صفرا، مطلوب خواهد بود.

رعايت نکات تغذيه اي زير براي افراد مبتلا به سنگ کيسه صفرا مفيد مي باشد:

1- افراد داراي سنگ کيسه صفرا و يا مستعد به ابتلا، بهتر است از چربي هاي گياهي و غيراشباع به ويژه روغن زيتون به عنوان جايگزيني براي چربي هاي حيواني استفاده کرده، وغذاهاي گياهي را به ميزان بيشتري در رژيم غذايي خود بگنجانند.

2- مصرف سبزيجات فراوان و ميوه ها  به دليل فيبربالاي آن ها براي تمام اين افراد توصيه مي شود.

3- غلات کامل، سبوس  و نان هاي سبوس دار بايد در رژيم غذايي اين افراد گنجانده شود، زيرا سبوس اين خاصيت را دارد که به مواد صفراوي ريخته شده به روده متصل شده و سپس آن ها را از بدن دفع کند همانطورکه توضيح داده شد، در حالت عادي کلسترول موجود در مواد صفراوي پس از ريخته شدن به روده، دوباره به سمت کبد برگشته تا در ساخت اسيد صفراوي به طور مجدد شرکت کند. در اين حالت کبد مجبور است از کلسترول موجود در خون برداشت کند، که اين خود باعث کاهش کلسترول خون از يک طرف و کاهش کلسترول موجود در صفرا از طرف ديگر مي شود.

4- از مصرف غذاهاي سرخ کرده، آجيل، سس، آب گوشت، نيمرو، کره، خامه و ساير غذاهاي پرچرب بايد پرهيز شود. بهترين راه تامين چربي عبارت است از استفاده از چربي هاي گياهي، گوشت لخم، شير و گوشت ماهي .

5- چربي هاي قابل رويت بايد به طور کامل از گوشت پاک شود و غذاها بيش تر از طريق پخت کردن و برشته کردن تهيه شوند.

6- سوسيس، ماهي کنسرو شده در روغن، سس هاي خامه دارومايونز نيز بايد محدود شود.

7- پروتئين دريافتي نيز بايد از طريق شيرکم چرب،  پروتئين هاي گياهي، سفيده ي تخم مرغ،  گوشت هاي کم چرب (مثل ماهي )، تامين شوند.

8- امروزه ثابت شده است که،مصرف ويتامين هاي گروه B به ويژه B6، اسيدفوليک  و B12 نقش مهمي در حذف چربي ها در بدن بازي مي کنند.

رژيم غذايي در سنگ هاي کيسه صفرا(1)

انواع سنگ کيسه صفرا و علائم آنها

سنگ هاي کيسه هاي صفرا ساختمان هايي بلوري دارند. که به واسطه ي ساخت و متراکم شدن اجزاي طبيعي يا غيرطبيعي صفرا تشکيل مي شوند. 80 درصد آن ها به طور عمده از نوع کلسترولي هستند و 20درصد آنها را سنگ هاي رنگدانه اي(پيگمانته) تشکيل مي دهند که مرکب از املاح کلسيم و به ويژه بيلي روبينات کلسيم هستند.

در بسياري از افرادي که دچار سنگ هاي کيسه ي صفرا مي شوند ميزان کلسترول موجود در صفرا بيشتراز حدي است که بتواند به حالت محلول پايداري باقي بماند. يعني در واقع صفرا از نظر کلسترول، حالت فوق اشباع پيدا مي کند و در نتيجه در صفراي فوق اشباع برخي بيماران، کريستال هاي ميکروسکوپي کلسترول تشکيل مي شود.

رسوب تدريجي کلسترول بر روي يکديگرمنجربه پيدايش سنگ هاي صفراوي کلسترولي ميکروسکوپي مي شود. از طرفي اختلالاتي که باعث کاهش حرکات کيسه ي صفرا مي شوند،( نظير جراحي، سوختگي ها، بارداري، قرص هاي ضدبارداري خوراکي) ازجمله عوامل ايجاد سنگ صفرا هستند.

در طي سه ماهه ي سوم بارداري، به علت تغيير در ترکيب ذخيره ي اسيد صفراوي و ظرفيت حمل کلسترول صفرا، اشباع کلسترول افزايش قابل توجهي پيدا مي کند .که اين خود به تشکيل سنگ کيسه صفرا کمک مي کند. همچنين بررسي او لتراسونوگرافيک نشان داده است که، انقباض کيسه ي صفرا در پاسخ به يک وعده غذا، بسيار بطئي شده و اين مسئله منجر به اختلال در تخليه ي کيسه ي صفرا مي شود. همچنين ديده شده است که 10تا 20 درصد افرادي که به کمک غذاهاي بسيار کم کالري دچار کاهش وزن سريع شده اند، گرفتار سنگ کيسه ي صفرا مي شوند.

امروز شواهد زيادي حاکي از ارتباط بين کلسترول  غذايي و تشکيل سنگ هاي صفراوي در دست است. افزايش کلسترول در برنامه ي غذايي مبتلايان به سنگ صفراوي موجب ترشح بيش تر کلسترول در صفرا مي شود و همين تغييرات به عنوان زمينه ساز تشکيل سنگ هاي صفراوي کلسترولي شناخته شده اند.

همان طور که گفته شد علاوه بر سنگ هاي کلسترولي، سنگ هاي رنگ دانه اي نيز نوع ديگري از سنگ هاي صفراوي اند که بخصوص در آسيايي ها شايع بوده و اغلب با عفونت سيستم صفراوي همراه اند.

عوامل مستعد کننده ي ايجاد سنگ هاي صفراوي کلسترولي عبارت است از:

1- چاقي ، که باعث افزايش ترشح کلسترول در صفرا مي شود.

2- کاهش وزن  سريع

3- هورمون هاي جنسي زنانه : هورمون استروژن، داروهاي حاوي استروژن و قرص هاي ضدبارداري خوراکي به عنوان عوامل مستعد کننده شناخته شده اند.

4- بيماري هاي روده ي کوچک و يا برداشتن آن در طي عمل جراحي

5- افزايش سن

6- کاهش تحريک کيسه ي صفرا به دنبال تغذيه وريدي طولاني مدت، روزه گرفتن، بارداري و ...

7- درمان با کلوفيبرات

8- کاهش ترشح اسيد صفراوي به دنبال سيروز صفراوي اوليه

9- رژيم غذايي پرچرب

10- آسيب طناب نخاعي

همچنين ديده شده است که، داشتن يبوست ، مصرف رژيم غذايي پر چرب،مصرف بيش از اندازه تخم مرغ، و فقدان ورزش و فعايت بدني نيز در ايجاد رسوب صفراوي موثر است.

عوامل موثر در ايجاد سنگ هاي رنگدانه اي عبارت اند از:

1- ژنيتک

2- سيروز الکلي

3- سن بالا

4- عفونت مزمن  سيستم صفراوي يا عفونت انگلي

علائم بيماري

اغلب بيماران مبتلا به سنگ کيسه صفرا، بانوان چاق، با قدرت باروري و با شکم بزرگ و بالاي چهل يا پنجاه سال مي باشند. انسداد مجرا به وسيله ي سنگ موجب افزايش فشارداخل مجرا واتساع اين عضو مي شود. که با انقباضات مکررصفراوي بر طرف نمي شود. نشانه ي ديگر، درد يا فشار شديد و مداوم در ناحيه ي سردل است. که اغلب به ناحيه ي بين دو کتف و کتف راست يا شانه انتشار مي يابد. شروع دردها معمولاً ناگهاني است و در عرض چند دقيقه شدت آن بالا رفته و به حد ثابت مي رسد. همچنين مي تواند با شدت زيادي 1 تا 4 ساعت ادامه يابد و سپس به تدريج يا به سرعت بر طرف شود.

اين دردها ممکن است به دنبا ل مصرف يک غذاي چرب و خوردن مقادير زيادي غذا بعد از يک دوره گرسنگي طولاني و حتي گاهي به دنبال يک غذاي معمولي ايجاد شود. به طور معمول،درد در سه الي پنج ساعت بعدازصرف غذا شروع مي شود ولي گاهي بلافاصله بعد از مصرف غذا هم ظاهر مي شود و خود را به شکل زخم هاي اثني عشر نشان مي دهد، منتها با اين تفاوت که با خوردن غذا بهتر نمي شود و تنها با استفراغ کردن آرام مي گيرد. درد با تهوع و دل به هم خوردگي و استفراغ همراه است. بسياري اوقات با مصرف غذاهاي چرب و سنگين، تخم مرغ، شکلات، کاکائو، شيريني هاي خامه اي، ، درد شروع شده يا شدت مي يابد.

وجود دو حالت تهوع و سرگيجه با هم ديگر از بهترين علائم سنگ صفرا و به طور کلي بيماري هاي کيسه ي صفراست. نفخ و آروغ زدن و عدم تحمل غذاهاي چرب و سوء هاضمه نيز همراه با اين بيماري ديده مي شود.

سنگ کيسه صفرا غالباً نامشخص و مخفي است و مدت ها بدون آن که علامت مهمي از خود نشان دهد يا مزاحمتي فراهم آورد، باقي مي ماند .

... ادامه دارد

  RSS