تغذيه و سلامت كودكان

                                              

به طور مسلم، بزرگ ترين آرزوي هرمادر و پدري اين است كه كودكانشان، هم از رشد طبيعي برخورداربوده و سالم و شاداب باشند و هم از گزند بيماري ها درامان بمانند.

اين آرزويي كاملا طبيعي و منطقي است ؛ به ويژه آنكه كودكان ، گروهي از افراد جامعه را تشكيل مي دهند كه به دلايل زير تغذيه آنها از اهميت ويژه اي برخوردار است :

- چون كودكان در مرحله ي رشد سريع هستند، نيازهاي تغذيه اي شان اهميت خاصي دارد وهر نوع اختلالي كه درتغذيه ي آنان پيش آيد، مي تواند موجب وارد آمدن لطمات شديدي به رشد آنان شود؛

-برخي از عوارضي كه به علت تغذيه ي غلط  در سلامت كودكان ايجاد مي شود، چنانچه به سرعت درمان نگردد، جبران ناپذير بوده و ممكن است تا آخر عمر گريبان گير آنان باشد؛

- كودكان حساس تر و آسيب پذيرتر از بزرگسالان هستند و كمبود ها و اختلالات تغذيه اي موجب كاهش قدرت ايمني آنان مي شود، هم چنين آنها را رنجور، بيمار و ناتوان خواهد ساخت؛

-  كودكان درمرحله ي يادگيري سريع هستند و تغذيه ي ناكافي و  نامناسب مي تواند قدرت يادگيري و حافظه ي آنان را تا حد قابل توجهي كاهش دهد و اين امر مي تواند، در آينده ، نيروي فعال جامعه را فلج كرده و خسارات عظيم و جبران ناپذيري به سلامت جامعه وارد سازد.

- بنابراين با توجه به اهميت خاص سلامت كودكان و جايگاه مهمي كه اين گروه درخانواده و جامعه دارند، لازم است به تغذيه و سلامت آنان توجه كافي مبذول شود.

- براي تشخيص اين كه آيا تغذيه ي كودكانمان صحيح و مناسب است يا نه ،مهم ترين گام ، بررسي اثراتي است كه تغذيه روي سلامت آنان به جا مي گذارد. با چندين معيار مي توانيم به كفايت و تعادل تغذيه ي كودكان پي ببريم؛ اين معيارها عبارت اند از:

- رشد؛

- وضعيت ظاهري و فيزيكي كودك؛

- قدرت ياد گيري ؛

- تحرك و شادابي ؛

- مقاومت در برابر بيماري ها .

                                            

چنانچه كودك ، لاغر و كم وزن باشد و وزن گيري منطبق با استاندارد انجام نشود، بايد چاره اي موثر وعاجل انديشيد. درچنين مواردي يكي از مهم ترين اقدامات ، توجه به وضعيت تغذيه اي كودكان است. كمبودهاي تغذيه اي به رشد كودكان لطمه زده و رشد آنان را دچاراختلال خواهد كرد .

بعضي ازافراد تصور مي كنند، رشد قدي كودك، صرفا" يك عامل ژنتيك است و به طور كامل تحت تاثير ارث قرار دارد. البته ارث، به طور مسلم در رشد قدي افراد موثر است؛ ولي دربسياري از جوامع توانسته اند با تغذيه ي صحيح، كافي و متعادل و نيز ورزش مناسب و مداوم ، به رشد همگان كمك كرده و افزايش قابل توجهي در رشد قدي آنان ايجاد كنند . به طور كلي تغذيه ي كافي ، صحيح و متنوع در رشد كودكان تاثير زيادي دارد.

دربين مواد مغذي ، عواملي كه تاثير بيشتري در رشد دارند، عبارت اند از:

پروتئين - انرژي  - ويتامينA- ويتامينDو املاحي مانند: كلسيم ، فسفر، يد و روي .

چنانچه به منابع غذايي اين عوامل توجه كنيم،  مي بينيم دسترسي به آنها به طور كامل امكان پذير و آسان است و با برنامه ريزي صحيح مي توانيم دربرنامه ي غذايي روزانه ي  كودك، از اين مواد به مقدار كافي استفاده كنيم .

اين مواد داراي دو منبع حيواني و گياهي هستند.

منابع حيواني پروتئين عبارت اند از : انواع گوشت قرمز، مانند: گوشت گوساله و گوسفند ، گوشت سفيد مانند مرغ و ماهي، امعاء و احشا مانند جگر، دل و قلوه ، مغز، زبان ،  شير و لبنيات و تخم مرغ .

منابع گياهي پروتئين عبارت اند از: حبوبات ، غلات و مغزها. لازم به ذكر است كه منابع حيواني پروتئيني دربدن كاربرد بهتري دارند و تقريبا" به طور كامل تري به مصرف رشد ، سازندگي ، ترميم و توليد هورمون ها، آنزيم ها وآنتي بادي ها مي رسند.

پروتئين هاي گياهي از نظراسيد هاي آمينه ي اساسي ، كامل نيستند، بنابراين  كاربرد ضعيف تري دربدن دارند؛ ولي چنانچه مخلوطي از دو نوع پروتئين گياهي به طور مثال مخلوطي از «غلات وحبوبات» مثل عدس پلو يا  « حبوبات و مغزها» مثل خوردن چند عدد گردو پس از يك غذاي حاوي حبوبات ويا « غلات و مغزها» مثل شيريني هاي گردويي ، بادامي يا نان كنجدي مصرف شوند، دراين صورت ، اسيدهاي آمينه يك ديگر را كامل كرده و كاربرد تغذيه اي آن ها در بدن بالا مي رود و به طور كامل تري به مصرف مي رسند.

البته كودكان و نوجوانان كه درحال رشد هستند و نياز به پروتئين بيشتري دارند، بايد مقدار بيشتري پروتئين حيواني در برنامه ي غذايي روزانه ي خود بگنجانند.

                                                

براي رشد و ساخته شدن سلول ها، نياز به انرژي است ؛ براي تامين انرژي كودكان بايد همزمان از مواد نشاسته اي مانند برنج ، نان، ذرت ، ماكاروني ، آرد ، گندم ، جو و چربي ها مانند كره و روغن هاي گياهي وهمچنين مغزها از قبيل گردو، بادام ، پسته ، بادام زميني ، بادام هندي ، فندق و تخمه استفاده كرد. ميوه هاي شيرين نيز، ا زمنابع غني انرژي محسوب مي شوند.

توجه داشته باشيد كه درمصرف مواد  انرژي زا هرگز نبايد افراط كرد؛ زيرا موجب افزايش وزن وچاقي مي شود.

وزن بدن ، معيار خوبي جهت تخمين كفايت يا كمبود مصرف مواد انرژي زا است، چنانچه وزن كودك كمتر از حد استاندارد باشد ، نشانه ي كمبود انرژي است و لذا بايد مصرف مواد انرژي زا را افزايش داد.

اگر وزن ، بيش از حد استاندارد باشد نشان دهنده ازدياد مصرف مواد انرژي زا است كه در اين صورت بايد مصرف كربوهيدرات ها وچربي ها را محدود كرد.

اين ويتامين تاثير قابل توجهي در رشد دارد و چنانچه كودكان و نوجوانان دچار كمبود اين ويتامين شوند، به رشد آنان لطمه وارد شده  و كوتاه قد باقي خواهند ماند.

ويتامينA در موادي مانند جگر، كره حيواني ، زرده ي تخم مرغ ،  شير و لبنيات پر چرب وجود دارد .بهتر است غذاي كودكان كم اشتها را با اين مواد تكميل كنيد.

سبزي هايي  كه داراي برگ سبز تيره ، زرد تيره و نارنجي هستند؛  مانند سبزيجات برگي ، هويج ، گوجه فرنگي و ميوه هايي مانند طالبي ، زردآلو، شليل و هلو.اين مواد را بصورت تازه و كاملا شسته شده، در اختيار آنها بگذاريد.

ويتامينD از طريق تابش اشعه ي ماوراء بنفش نور خورشيد به پوست ، در بدن توليد مي شود. درتوليد ويتامينD در بدن، اين عوامل موثر اند:

الف – شدت تابش نور خورشيد به پوست  ، ب – مدت زمان تابش ،ج – كيفيت تابش نورخورشيد

 بنابراين سه مورد  بايد نور خورشيد بصورت ملايم ،  به مدت نيم ساعت در روز، به طور مستقيم ( نه از پشت شيشه)  به پوست كودك بتابد تا مقدار كافي ويتامينD در بدن توليد شود.

كلسيم و فسفر املاحي هستند كه ماده ي اصلي استخوان ها را تشكيل مي دهند. چنانچه دردوران رشد، كلسيم و فسفر به ميزان كافي مصرف نشود، در رشد آنها اختلال ايجاد شده و روند رشد به خوبي و به طور كامل انجام نخواهد شد.

- بهترين منبع غذايي كلسيم و فسفر، شير و لبنيات است ؛ البته اين دو ماده ي معدني در سبزي ها ، حبوبات و مقداري هم درغلات وجود دارند . براي جذب  بهتر كلسيم و فسفر، ويتامينDلازم است. بنابراين براي رشد واستخوان سازي ، علاوه بر كلسيم و فسفر، مقدار كافي ويتامينD نيز بايد در بدن وجود داشته باشد.

- محيط اسيدي ، جذب كلسيم را افزايش مي دهد ؛ بنابر اين مصرف مواد حاوي كلسيم همراه با مواد حاوي ويتامينC ، موجب ارتقاي جذب كلسيم غذا مي شود.

- برعكس وجود اگزالات ( ماده اي كه دربعضي سبزي ها مانند اسفناج و كلم وجود دارد ) و نيز فيتات ( كه درغلات موجو د است ) از جذب كلسيم جلوگيري مي كند.

شير بهترين منبع كلسيم و فسفر است چون شير داراي ويتامينD است ، نسبت كلسيم به فسفر در شيرمناسب است و لا كتوز ( قند شير) به جذب كلسيم كمك مي كند .

مصرف روزانه 2 ليوان شير براي كودكان ضروري است .

 آلبالو سرد و خشک است و براي کساني که طبع گرم دارند مفيد است.تشنگي را برطرف مي سازد و غلظت خون را از بين مي برد و دافع صفرا است. مقوي معده و از بين برنده التهاب است. اگر آب يا مرباي آن را با يک دهم رازيانه مخلوط کنيد براي دفع سنگ مثانه و سوزش مجاري ادراري بسيار سودمند است.

گيلاس

گيلاس طبيعتي سرد دارد و داراي ويتامين هاي A,B1,B2,C و مواردي چون کبالت منگنز،مس،قند،پروتئين،چربي،روي،يد،کلسيم،فسفر،پتاسيم،سديم و اسيد هاي آلي مي باشد. داراي مقدار زيادي سلولز است که موجب زياد شدن حجم مدفوع مي گردد. سموم بدن را دفع مي کند و خون را تصفيه مي کند. املاح مورد نياز بدن را تامين مي نمايد و دستگاه گوارش را منظم مي سازد.

محرک قوه باء مي باشد و زخم هاي داخلي را التيام مي بخشد. مسکن اعصاب و ادرارآور است. براي مبتلايان به ورم مفاصل ،روماتيسم،نقرس،سنگ کليه و صفرا وسنگ مثانه مفيد است. اگر قصد لاغر شدن داريد بهتر است گيلاس را قبل از غذا ميل نماييد،زيرا جلوي اشتها را مي گيرد . گيلاس رنگ چهره را باز وشاداب مي کند و به زيبايي شما مي افزايد.

سرفه را از بين مي برد.دم گيلاس در درمان بيماري هاي کليوي و مثانه مفيد است . براي اين کار شما مي توانيد دمگيلاس را بخيسانيد و بعد آن را بجوشانيد که اين جوشانده براي امراض بسيار مفيد مي باشد.خوردن گيلاس پس از غذا ايجاد کرم معده مي کند

                                         لاغري

-          لاغري يك مكانيسم مزمن است و درمان آن مثل هر پروسه مزمن ديگري نياز به زمان دارد.

-       هرگز در درمان لاغري خود از دارو استفاده نكنيد چرا كه دارو غذا نيست و در هر حال داراي عوارضي مي‌باشد، به استثناي دروهاي اشتها آور و تقويتي كه توسط پزشك تجويز مي‌شود.

-       در درمان لاغري خود هيچگاه عجله نداشته باشيد يادتان باشد كه رژيم غذايي با افزايش وزن تدريجي علاوه بر اينكه قابل تحملتر است عوارضي نداشته، تقريباً غيرقابل بازگشت مي‌ باشد.

علل لاغري

الف) فشارهاي دروني، استرسها و افسردگيها.

ب) ثانويه به بيماريهايي از قبيل: هيپرتيروئيديسم (پركاري تيروئيد)، ديابت (بيماري قند خون بالا) بيماري‌هاي انگلي، ... بيماري‌هاي گوارشي.

ج) اختلال تغذيه‌اي (دريافت كم كالري و زيادي فعاليت)

د) ژنتيك.

-    درمان لاغري به دو دسته دارويي و رژيم درماني تقسيم مي‌شود.

الف) درمان دارويي

-   داروهاي اشتها آور: اين داروها با افزايش اشتها سبب بيشتر خوردن شده، دريافت انرژي توسط بدن را افزايش مي‌دهند. سر دسته اين داروها كه در ايران بسيار استفاده مي‌شود سيپروهپتادين مي‌باشد. علاوه بر اين داروهاي تقويتي مثل ويتامين‌ها همچنين عناصر كمياب مثل روي نيز كاربرد دارند. تمامي اين داروها زماني موثرند كه شخص از هر نظر سالم باشد.

-   داروهايي كه با احتباس نمك و بدنبال آن آب باعث افزايش وزن مي‌شوند. از جمله عوارض  اين داروها مي‌توان به عوارض گوارشي، عوارض استخواني و ... اشاره كرد.

-   داروهايي كه با كاهش متابوليسم (سوخت و ساز) بدن باعث افزايش وزن مي‌شوند: اين داروها به صورت كاذب كم كاري تيروييد ايجاد كرده با كاهش متابوليسم بدن سبب افزايش وزن مي‌شوند. اين گروه نيز با توجه به برهم زدن نظم طبيعي بدن باعث ايجاد عوارض مي‌شوند.

ب) رژيم‌درماني

-   برنامه كامل و عملي از نظر علم تغذيه: اگر شخص كاملاً از نظر بيماري‌هاي عامل لاغري بررسي شده و در حال سلامت باشد با استفاده از يك رژيم استاندارد كه تمام مسائل تغذيه‌اي در آن رعايت شده باشد قادر به افزايش وزن خواهد بود با توجه به موارد فوق بهترين و سالمترين راه حل ارائه شده در مورد درمان لاغري اين موارد مي‌باشد:

الف) رژيم غذايي صحيح.

ب) ورزش مناسب و كافي.

در يك رژيم غذايي اصولي افزايش وزن تدريجي است. بطوريكه حداكثر يك كيلوگرم در ماه مي‌توانيد افزايش وزن داشته باشيد.

چگونه مي‌توانم وزنم را افزايش دهم؟

ما هميشه فكر مي‌كنيم چاقي مشكلي است كه بر طرف كردن آن سخت است. در صورتي كه بسياري از افراد مبتلا به لاغري هستند و افزايش وزن براي آنها مشكل‌تر از كاهش وزن يك فرد چاق است. كمبود وزن خطر زا مي‌باشد، افراد لاغر براي انجام فعاليت‌هاي روزانه توان كافي نداشته و بيشتر اوقات احساس ضعف مي‌كنند.نکته مهمتر اينکه خطر ابتلا به بيماريهايي که موجب مرگ زودرس مي شوند در اين افراد نسبت به افرادي که وزن مناسب دارند بيشتر است.

بيماري لاغري عصبي (Anorexia)

اين بيماري به دليل ترس فرد از افزايش وزن ايجاد شده و فرد دچار لاغري مفرط مي‌شود، از خوردن غذا امتناع مي‌كند و يا غذا را خورده اما عمدتاً بر مي‌گرداند. اين افراد معمولاً تصويري نادرست از اندام خود دارند. هميشه خيال مي‌كنند چاق بوده و به اندازه كافي لاغر يا خوش اندام نيستند. مبتلايان به آنوركسيا مدت طولاني خود را گرسنه نگه مي‌دارند ملين‌ها يا قرص‌هاي لاغر كننده مصرف مي‌كنند، وعده‌هاي غذايي را حذف مي‌كنند، عصبي‌اند و بي خوابي دارند. آنها حساس و زودرنج مي‌شوند، مبتلا به افسردگي شده و قابليت باروري را از دست مي‌دهند و در نهايت نيز به بيماري‌هاي قلبي و ديگر بيماري‌هاي مرگ‌بار مبتلا خواهند شد.

                                             چاقی در بارداری

مقادیر افزایش وزن مطلوب توصیه شده برای دوران بارداری برای افرادی که قبل از بارداری کم وزن بوده 18-12 کیلوگرم و افرادی که وزن طبیعی داشته 16-11 کیلوگرم و برای کسانی که قبل از بارداری اضافه وزن دارند 5/11-7 کیلوگرم است. مصرف بیش از حد غذا در این دورانمیتواند باعث افزایش وزنی در حدود 25-20 کیلوگرم شود که موجب افزایش وزن نوزاد یا ظهور دیابت مادردر بارداری و چاق ماندن پس از بارداری می شود. لذا لازم است رژیم مادر در معرض اضافه وزن زیاد، دارای کربوهیدرات و چربی کم و پروتئین و فیبر بالا باشد. برای طبخ غذاهای گوشتی از روش کباب کردن و بخارپز استفاده شود. چربی مرغ و گوشت جدا شود. شیر و ماست بهتر است کم چرب و سالاد بدون سس چرب باشد و از مصرف نوشابه، قند، مربا و شیرینی خودداری شود.

دانشمندان دانشكده پزشكي دانشگاه «هاروارد» آمريكا به شيوه‌اي تازه براي مبارزه با چاقي مجهز شدند.
آنان موفق به كشف گونه‌اي چربي جديد با نام «چربي قهوه‌يي» در بدن نوزادان موش و انسان شدند.
به گفته پژوهشگران، اين نوع چربي، برخلاف «چربي سفيد» كه انرژي حاصل از خوردن غذا را در خود ذخيره مي‌كند، اين انرژي را به مصرف مي‌رساند و به اين ترتيب بدن نوزاد را گرم نگه مي‌دارد.
متاسفانه «چربي قهوه‌يي» از ميان سالي به بعد نابود مي‌شود اما با اين همه، دانشمندان ژني موسوم به PRDM16 را كشف كرده‌اند كه با الحاق آن به «چربي سفيد» مي‌توان انرژي ذخيره شده در آن را سوزاند.
دكتر بروس اشپيگلمن، يكي پژوهشگران اين طرح تحقيقاتي در اين زمينه گفته كه مرحله بعدي اين مطالعه بررسي وضعيت چاقي و لاغري موش‌ها پس از دريافت ژن PRDM16 است. 

داروي جديد براي كنترل همزمان قند خون و كلسترول در بيماران ديابتي به زودي وارد بازار مي‌شود

محققان اعلام كردند كه به زودي يك نوع داروي ويژه كه هم قند خون و هم ميزان كلسترول را در افراد مبتلا به ديابت كنترل مي‌كند، توليد خواهد شد.
دانشگاه تولان در آمريكا در اين باره اظهار داشتند كه يك داروي منفرد براي كنترل ميزان گلوكز و كلسترول در بيماران مبتلا به ديابت نوع دوم در حال حاضر تحت آزمايش است كه به زودي در دسترس بيماران قرار خواهد گرفت.
دكتر ويوان فوسكا استاد پزشكي و داروسازي در دانشكده طب دانشگاه تولان در اين رابطه اظهار داشت كه تركيب كولسولام اچ سي آي با نوعي داروي ضدديابت سولفونيلورا مي‌تواند به ميزان قابل ملاحظه‌اي ميزان گلوكز را در بيماران مبتلا به ديابت نوع دوم كاهش دهد.
به گفته متخصصان؛ افرادي كه به ديابت نوع دوم كنترل نشده مبتلا هستند و در عين حال مشكل بالا بودن كلسترول را نيز دارند در اغلب موارد براي كنترل ميزان گلوكز و كلسترول خود به طول همزمان با چالش مواجه هستند. محققان براي رفع اين چالش اين داروي جديد را با عنوان فونسيكا توليد كرده‌اند.
نتايج اين مطالعات در شانزدهمين نشست كنگره كلينيكي در انجمن آمريكايي متخصصان غدد كلينيكي ارائه شده است.
هم‌اكنون سازمان غذا و داروي آمريكا در حال ارزيابي درخواست توليد تجاري و فروش اين دارو است

دارچين كليه را گرم كرده، ضعف كمر و پاها را از بين مي برد و كم خوني را درمان مي‌كند .

به گزارش سرويس بهداشت و درمان ايسنا منطقه مرکزي، دارچين رمز جواني است و مصرف روزانه آن انسان را سالم و جوان نگه مي دارد .

دارچين بهترين دارو براي دردهاي عضلاني و آرام كننده درد است. به طوري كه از بسياري از داروهاي آرام بخش بهتر است. در حقيقت مي توان گفت، دارچين واليوم گياهي است زيرا دارچين روي حيوانات و انسان اثر آرام بخش دارد .

اثر مهم ديگر دارچين پايين آوردن تب است. حتي امروزه دارچين به صورت قرص و كپسول به عنوان تب بر به كار مي رود. به طوري كه به آساني مي‌توان با نوشيدن يك فنجان چاي دارچين تب را به سرعت پائين آورد. دارچين رگها را باز كرده و اثر خوبي در گردش خون دارد.

دارچين خاصيت قوي در مصونيت بدن در مقابل امراض دارد. حتي مي توان گفت كه به مقدار زيادي داراي اثر پني سيلين و آنتي بيوتيك است. اگر حس كرديد كه ضعيف شده‌ايد و ممكن است بيمار شويد چاي دارچين را فراموش نكنيد و حتي در سرما خوردگي و يا ضعف شديد، مصرف چاي دارچين بهترين دارو است .

يك دانشمند انگليسي در كتابي كه در قرن نهم تاليف نموده، ادعا كرده است كه دارچين معده را تميز، آرام و قوي مي كند. بنابراين اگر ناراحتي معده داريد حتما از دارچين استفاده كنيد.

IBS يكي از مشكلات شايع روده مي‌باشد كه در آن غذا خيلي سريع يا خيلي آهسته در روده‌ها حركت مي‌كند شيوع اين بيماري حول و حوش سن 20 سال شروع شده و در زنان شايعتر است و به آن كولون تحريك‌پذير يا كولون اسپاستيك مي‌گويند و با بيماري التهابي روده (كوليت) فرق دارد.

علائم:

تورم و گاز معده، دل دردهاي راجعه كه با اجابت مزاج بر طرف مي‌شود اسهال، (بخصوص بعد از خوردن صبحانه)، يبوست و گاهي هر دو متناوب، وجود موكوس در مدفوع، احساس نياز به اجابت مزاج و درد و كرامپ شكم بعد  از اجابت مزاج.

علل:

1-       استرس (مسافرت، رويدادهاي اجتماعي و...) البته استرس IBS ايجاد نمي‌كند بلكه آنرا تشديد مي‌كند.

2-       خوردن غذاي زياد و نامناسب .

عواملي كه بر بهبود IBS موثر است:

1-     مصرف فيبر:

دو نوع فيبر وجود دارد:

-         فيبر محلول در آب مانند پسيليوم و سبوس گندم و جو كه هم روي اسهال و هم يبوست موثر است.

-         فيبر غير محلول در آب كه در ميوه‌جات، حبوبات و غلات وجود دارد و بر روي يبوست موثر است و اسهال را بدتر مي‌كند.

در صورتي كه يبوست داريد مصرف غذاهاي فيبر دار را افزايش دهيد كه در مواد زير موجود است:

• ميوه‌جات و سبزيجات، سيب، موز، سيب‌زميني، پرتقال، توت‌فرنگي، گرمك، انجير، هلو، گلابي، آلو بخارا، كشمش، براكلي، هويج، اسفناج و كلم پيچ.
• غلات ،آرد سبوس گندم، جو و برنج.
• گردو، فندوق و بادام زميني.

در صورتيكه IBS با اسهال همراه باشد بايد غذاهاي كم فيبر استفاده شود. غذاها به صورت پخته شده مصرف گردد. مصرف ميوه‌جات و سبزيجات خام، غلات سبوس‌دار، غذاهاي چرب، فرآورده‌هاي لبني و الكل و كافئين محدود ‌گردد. و عده‌هاي غذايي مختصر باشد، به صورت گرم مصرف نگردد و بعد از هر وعده غذا استراحت كنيد تا سرعت عبور غذا از روده‌ها كاهش يابد. مصرف غذاهايي كه توليد گاز مي‌كنند محدود گردد. مايعات زياد و ولرم در بين وعده‌هاي غذايي بنوشيد كه بهترين چيز آب، چاي و بعد از آن نوشيدني‌هاي غير اسيدي مي‌باشد. در اسهال الكتروليت‌هاي بدن دفع مي‌شود پس غذاهاي پر پتاسيم بخوريد.

موادي كه اسهال را بهتر مي‌كند: سيب بدون پوست، آووكادو، چاي كمرنگ، لعاب برنج، كراكر، نان برشته، Tapioca (نوعي ماده نشاسته‌اي)، كره بادام زميني و جو.

موادي كه اسهال را بدتر مي‌كند: كاكائو، قهوه به مقدار زياد، ذرت، باقالا، غذاهاي چرب، فروكتوز، شكر، گردو و خانواده آن، غذاي زياد، شراب قرمز، آب آلو، سوربيتول، مانيتول، اسفناج، حبوبات، غلات، سبزيجات خام، سير، شيرين‌بيان، صدف و آشاميدني‌هاي گرم.

2-     عصاره نعناع (menta piperita) :

نعناع نفخ شكم را كم مي‌كند و عبور كلسيم به عضله را بلوك كرده و مانع انقباض عضلات صاف روده شده و نفخ را كاهش مي دهد.

3-     دانه مرزه: بر روي اسپاسم دستگاه گوارش موثر است.

4-     Gama-oryzanol  : يك ماده طبيعي است كه از عصاره سبوس برنج جدا مي‌شود و در لوله گوارش موكوس توليد مي‌كند و منظم كننده سيستم عصبي و فعال كننده آنتي اكسيدان است و بر روي IBS موثر است.

5-     منيزيم: براي درمان كرامپ شكمي و يبوست بكار مي‌رود.

6-     Flaxseed  (دانه كتان): بر روي يبوست مزمن موثر است.

7-     Dandelion root (e‏Taraxcum officinal)  در آلمان به عنوان چاي براي رفع اتساع و نفخ شكم، بي اشتهايي و ديس پپسيا بكار مي‌رود.

8-     آهسته غذا بخوريد، مقدار غذا راكاهش و تعداد دفعات آن را افزايش دهيد. آب فراوان بنوشيد.

9-     تحقيقات نشان داده كه مصرف مولتي‌ويتامين ميزال مي‌تواند مفيد باشد.

10-  كنترل استرس با ورزش، Meditation, Relaxation .

11-  عدم استفاده طولاني مدت از مسهل‌ها و عدم مصرف غذاهايي كه IBS را بدتر مي‌كنند و يا ايجاد گاز معده مي‌كنند مانند غذاهاي چرب، فرآورده‌هاي لبني، مواد كافئين‌دار، الكل، كاكائو، كلم، باقالا.

                                            

نكاتي كه بايد در صرف غذا رعايت نمائيد:

v     غذاهايي استفاده كنيد كه راحت هضم شده و خوب تحمل گردد.

v     براي جلوگيري از گرسنگي طولاني يا زياد خوردن 3 وعده غذايي و 3 ميان وعده استفاده نمائيد.

v     با آرامش غذا بخوريد و آنرا خوب بجويد.

v     تا يك ساعت بعد از صرف غذا دراز نكشيد.

v  تا 3 ساعت قبل از خواب چيزي نخوريد زيرا خوردن ميان وعده در هنگام خواب ترشح اسيد معده را در طول شب افزايش مي‌دهد.

v  آنتي اسيد را يك ساعت و سه ساعت بعد از غذا و نيز قبل از خواب مصرف كنيد زيرا اسيديته معده را در پايين‌ترين حد نگه مي‌دارد.

v  منابع غني از پروتئين مانند گوشت، تخم‌مرغ، پنير، ماست و شير... را در وعده‌هاي غذايي و ميان وعده ها استفاده كنيد .

v  سعي كنيد ميوه و آب ميوه‌هايي كه اسيدي نباشند استفاده كنيد مانند سيب، انگور و گلابي و مصرف مركبات را محدود نمائيد.

مصرف مواد غذايي زير را محدود نمائيد:

پژوهش­هاي مختلف نشان داده­اند برخي مواد مغذي براي توسعه و عملکرد درست دستگاه عصبي، ضروري هستند. به عنوان مثال کمبود اسيد فوليک در دوران بارداري احتمال بروز نقص در تشکيل دستگاه اعصاب را در جنين افزايش مي­دهد، در حالي که کمبود شديد ويتامين B₁₂ ممکن است باعث بروز اختلالات عصبي در مادر و همچنين کودک شود. تغيير در رژيم غذايي مي­تواند در کاهش علائم برخي اختلالات دستگاه اعصاب و کنترل احساسات و هيجانات مؤثر واقع شود.

درجاتي از اضطراب که براي مدتي طولاني در حد زياد پايدار بماند، از نشانه هاي تنش عصبي (استرس) است.

فشار روحي ممکن است باعث از بين رفتن و يا تحريک اشتها شود، کودکان و نوجواناني که دچار فشارهاي روحي هستند و محيط اطراف آن­ها پرتنش است اختلالاتي در غذا خوردن پيدا مي­کنند که ممکن است به صورت خودداري از خوردن غذا و يا پرخوري تظاهر کند.

موادغذايي و دستگاه اعصاب

مواد غذايي مفيد

-        جو : حاوي ساپونين و ويتامين­هاي گروه B است و خواص ضد افسردگي دارد.

-        شير کم چربي : مي­تواند به توليد آنزيم­هاي مؤثر در فعاليت دستگاه اعصاب کمک کند و به طور کلي در تأمين و حفظ سلامتي اعصاب بدن مفيد است.

-        گوشت : گوشت قرمز بدون چربي داراي ويتامين B₁₂ است که تا حدي مي­تواند در تشکيل و همچنين در فعاليت دستگاه اعصاب و پيشگيري از بيماري­هاي روحي – رواني کمک کند.

-        ريحان : سالهاست که خواص ضد افسردگي و آرام بخش آن شناخته شده است. براي افرادي که به طور فصلي به ويژه با شروع زمستان دچار اختلالات خلق و خو مي­شوند، بسيار مفيد است.

-        ماهي ساردين : حاوي اسيدهاي چرب امگا 3 مي­باشد که به تکامل سيستم اعصاب و حفظ سلامتي مغز و اعصاب کمک مي­کند و به ويژه براي خانمهاي باردار و شيرده مفيد است.

-        کاهو : علاوه بر کلسيم و پتاسيم، حاوي نوعي ماده آرام بخش طبيعي به نام لاکتوکاريوم است و براي افرادي که دچار کم خوابي يا تنش عصبي هستند مفيد مي­باشد.

-        پرتقال : حاوي ويتامين C، آلفا و بتاکاروتن و همچنين فولات است و مي­تواند رشته­هاي عصبي را از آسيب راديکال­هاي آزاد محافظت کند. مصرف اين ميوه به کاهش تنش­هاي عصبي و رفع مشکلات خواب کمک مي­کند.

-        چغندر : حاوي فولات، ويتامين C، بتاکاروتن و مواد نشاسته­اي است و مي­تواند در کاهش علائم افسردگي مفيد واقع شود.

-        کنجد : داراي اسيدهاي چرب اساسي لازم براي انتقال امواج عصبي است و مي­تواند به تقويت حافظه کمک کند.

-        بابونه : داراي خواص آرام بخش و خواب­آور است و براي رفع بي­خوابي و ساير مشکلات خواب مفيد مي­باشد.

-        نان يا بيسکويت سبوس­دار : فرآورده­هاي جو دو سر و غلات کامل (با سبوس و جوانه) سرشار از ويتامين B بوده و به تقويت سيستم عصبي کمک مي­کنند. فيبر غير محلول موجود در اين غذاها نيز به پيشگيري از ايجاد يبوست و ساير اختلالات روده­اي ناشي از فشار روحي کمک مي­کند.

-        گل سرخ تأثيرات خواب­آور ملايم دارد. عصاره يا پودر خشک شده آن را مي­توان همراه با شام مصرف کرد تا به خواب کمک کند.

-        چاي بابونه مي­تواند به آرامش اعصاب کمک کند و اگر به هنگام شب نوشيده شود، باعث بهبود خواب گردد.

-        نان، ماکاروني، سيب­زميني و برنج سرشار از کربوهيدرات­هايي هستند که به آرامي در بدن مورد مصرف قرار مي­گيرند. اگر غذاهاي مصرفي براي شام، در حد تعادل داراي اين مواد نشاسته­اي و همچنين مقادير کمي پروتئين باشد مي­تواند به رفع بي­خوابي کمک کرده و بدن را براي خواب آماده کند.

-        جو، برنج باسماتي، مخلوطي از مغزها (آجيل آلات)، غلات و خشکبار به آرامي هضم شده و به تدريج قند را در جريان خون رها مي­کنند، بنابراين با ثابت نگه داشتن ميزان قند خون، احتمال خستگي را کاهش مي­دهند.

-        موز، سيب، گلابي، زردآلو، پرتقال، گريپ­فروت، آلو و هلو به ثابت نگه داشتن ميزان قند خون کمک کرده و مي­توانند براي افراد مبتلا به خستگي مزمن مفيد واقع شوند.

-        نخود، لوبيا، عدس و سويا منابع پروتئيني مناسبي هستند که با کمک به ثابت نگهداشتن سطح قند خون مي­توانند در کاهش خستگي مؤثر واقع شوند.

موادغذايي نامناسب

-        چربي­ها و روغن­ها : بايد در حد اعتدال مصرف شوند. مصرف غذاهاي سرشار از چربي­هاي اشباع بايد به شدت محدود شوند. مواد غذايي مانند گوشت چرب، فرآورده­هاي گوشتي از قبيل همبرگر، سوسيس، کالباس، کله­پاچه، فرآورده­هاي لبني پرچرب، بسياري از شيريني­ها و دسرهاي فوري حاوي اين نوع چربي مضر مي­باشند. موادي چون کره حيواني، کره گياهي جامد، روغن­هاي جامد، کيک خامه­اي، بيسکويت کرم­دار و فرآورده­هاي گوشتي و غذاهاي سرخ شده نبايد توسط افراد مبتلا به اختلالات تنفسي در هنگام خواب مصرف شود.

-        الکل : به عنوان يک عامل پريشاني و افسردگي بر دستگاه عصبي اثر مي­گذارد و احساس «غمگيني» را افزايش مي­دهد.

-        کافئين : نوشابه­هاي گازدار، قهوه، چاي و برخي داروهاي سرماخوردگي محتوي کافئين هستند که باعث تحريک سيستم عصبي مي­شود. مصرف بيش از حد آن، ممکن است باعث لرزش، تعريق، تپش قلب، تند شدن تنفس و آشفتگي در خواب شود. افرادي که مبتلا به بي­خوابي هستند و کساني که به سختي مي­خوابند بايد از مصرف قهوه، نوشابه­هاي داراي کولا و چاي غليظ خودداري کنند. مقادير زياد کافئين موجود در اين نوشيدني­ها به طور مستقيم دستگاه عصبي را تحريک کرده و مي­تواند باعث تعريق، تپش قلب و افزايش فشار خون شود. کاهش مصرف مواد حاوي کافئين بايد به صورت تدريجي باشد تا احتمال بروز علائم ناشي از قطع آن کاهش يابد.

-        قند، عسل، آب نبات، بيسکويت، کيک و نوشيدني­هاي شيرين باعث افزايش ناگهاني قند خون مي­شوند که در بيشتر موارد، در ادامه منجر به «پايين آمدن» سريع قند مي­شوند. اين غذاها ممکن است احساس غمگين بودن را تشديد کنند و مبتلايان به افسردگي بهتر است آنها را در حد اعتدال مصرف کنند. اين مواد همچنين مي­توانند باعث عصبانيت، افزايش تحريک­پذيري يا تشديد علائم بيش فعالي در کودکان و بزرگسالان شوند.

-        پزشکان به افراد مبتلا به ميگرن توصيه مي­کنند از خوردن غذاهايي مانند پنير که سرشار از تيرامين هستند خودداري کنند. در بسياري موارد، اين توصيه باعث کاهش علائم ميگرن مي­شود.

-        شربت­هاي مصنوعي پرتقال، غذاها و ميان وعده­هاي غذايي داراي ماده رنگي تارترازين ممکن است باعث فعاليت بيش از حد در برخي کودکان شود.

-        غذاهاي فرآوري شده در کارخانجات صنايع غذايي : بسياري از غذاهاي آماده، شيريني­جات و ميان وعده­هاي غذايي چند مرحله فرآوري را طي مي­کنند و به همين دليل بسياري مواد مغذي ضروري لازم براي سلامت دستگاه عصبي را از دست مي­دهند، بنابراين توصيه مي­شود تا حد امکان به جاي اين قبيل غذاها، از مواد غذايي تازه استفاده شود.

                 انتخاب جنسيت کودک از طريق غذا

بررسي­هاي انجام شده در مدلهاي حيواني نشان داده که اگر لارو کرم­هاي دريايي در آبي که به آن پتاسيم افزوده شده قرار گيرند، بيشتر نوزادان نر مي­شوند، در حاليکه اگر آب قليايي و به ويژه غني از کلسيم باشد، اغلب نوزادان ماده مي­شوند. ولي در آب داراي تعادل يوني در دو جنس تعادل وجود دارد. به نظر مي­رسد که نسبت پتاسيم به کلسيم و منيزيم اهميت دارد به طوري که با افزايش پتاسيم و سديم اکثر نوزادان نر، و با افزايش کلسيم و منيزيم اکثر آنها ماده مي­شوند.

مطالعات روي گاوهايي که در محيط آکنده از دود پتاسيم بودند و غذاي غني از کلسيم مصرف مي­کردند نشان داد که 90% گاوهاي به دنيا آمده، نر بودند.

مشابه همين نتايج در مطالعات انجام شده روي زنان کانادايي به دست آمده است. به نظر مي­رسد که تغيير يونها موجب تغيير تمايل غشاي اوول (تخمک) مي­شود. براي موفقيت در اين امر لازم است حداقل در پريود ماهانه قبل از بارداري رژيم پر سديم و پتاسيم براي پسرزايي و رژيم پرکلسيم مثل لبنيات و فقير از سديم و پتاسيم براي دخترزايي شروع شود. در مواردي از قبيل فشار خون بالا، ناراحتي­هاي قلبي و نارسايي کليه مصرف رژيم پسرزايي (به دليل سديم بالا) ممنوع است. در عوض به هنگام وجود اختلالات عصبي، بالا بودن کلسيم خون و نارسايي کليوي هم رژيم دخترزايي نبايد تجويز شود. براي موفقيت، رژيم موردنظر بايد با جديت پيگيري شود. ذکر اين نکته ضروري است که مطالعات انجام شده روي خوک­ها اين نظريه را تائيد کرده است و قرار دادن آنها در محيط پتاسيم و مصرف غذاي پر کلسيم نتوانسته نسبت جنسي را در متولدين تغيير دهد.

کلسيم ؛ مصرف لبنيات، سبزي و ميوه کافي نياز معمول بدن به اين ماده را تأمين مي­کند. در صورتي که تمايل داريد ميزان کلسيم دريافتي خود را افزايش دهيد (رژيم دخترزايي) کافي است مقدار بيشتري از اين گونه مواد به خصوص شير و لبنيات مصرف نمائيد. توجه داشته باشيد که مصرف نانهاي تخمير نشده به علت وجود اسيد فيتيک، جذب کلسيم را کاهش مي­دهد.

منيزيم ؛ اين عنصر در کلروفيل گياهان وجود دارد و بنابراين گياهان سبز غني از منيزيم هستند. حبوبات و مغزها نيز منابع خوبي از اين ماده مي­باشند. اگر چه در بسياري از مواد غذايي اين عنصر وجود دارد ولي لبنيات منبع غذايي عمده­اي محسوب نمي­شوند.

سديم ؛ بسياري از غذاهاي آماده داراي مقدار زيادي سديم هستند. کنسروها، کالباس و سوسيس، بيسکويت شور، زيتون شور، خيارشور، پنيرهاي شور، سس­هاي تجارتي و ماهيهاي نمک سود منابع خوبي از اين عنصر مي­باشند. در عوض شير و لبنيات، ميوه­هاي تازه و همين طور سبزيهاي تازه از نظر سديم نسبتاً فقير هستند.

پتاسيم ؛ مواد غذايي غني از پتاسيم شامل گوشتها و ميوه­ها، غلات به ويژه برنج، سبزيها و صيفي­ها، ميوه هاي تازه و خشک و آشاميدنيها هستند.

عادت اشتباه در تغذيه

برخي از عادتهاي غذايي كه به تصور شما موجب كاهش وزن مي‌گردند در واقع ممكن است منجر به افزايش وزن شوند. خوشبختانه ترك عادتهاي غذايي غلط آسان بوده و وقت زيادي نمي‌گيرد و موجب خواهد شد تا از زندگي سالم‌تر و اندامي متناسب‌تر برخوردار شده و از غذا خوردن بيشتر لذت ببريد.

برخي از اين عادت‌هاي نادرست به شرح زير مي‌باشد:

نخوردن صبحانه

نخوردن صبحانه يك اشتباه بزرگ محسوب مي‌شود. صبحانه سالم نه تنها باعث افزايش انرژي و باز شدن فكر و ذهن مي‌گردد، بلكه موجب انتخاب و مصرف مناسب وعده‌هاي غذايي ديگر در ادامه روز توسط شما خواهد شد. همچنين خوردن صبحانه ممكن است به شما در مصرف كمتر كالري در ادامه روز كمك نمايد. يك تحقيق دانشگاهي نشان داده كه مصرف مقدار كالري مشخص در ابتداي روز اثر سيركنندگي بيشتري نسبت به مصرف همان مقدار كالري در ساعتهاي ديرتر خواهد داشت كه اين امر موجب كاهش مجموعه كالري مصرفي در روز مي‌گردد.

خوردن صبحانه مناسب احتمال بكارگيري عادتهاي نادرست غذايي را در وعده‌هاي ديگر كاهش مي‌دهد. صبحانه را كامل صرف نماييد.

غذا خوردن پيش از خواب

اشكال چيست؟

اگر مي‌خواهيد روياهاي شيرين ببينيد پيش از خواب از غذا خوردن دوري كنيد. با اينكه نتايج قطعي مبني بر افزايش وزن بر اثر خوردن غذا پيش از خواب وجود ندارد، پرخوري و مصرف غذاهاي ادويه‌دار و چرب، يك تا سه ساعت پيش از وقت خواب منجر به كاهش كيفيت و مدت خواب و موجب كسالت، خستگي و كوفتگي در روز بعد خواهد شد. خوردن غذاهاي چرب پيش از خواب سبب كند شدن تخليه معده و تشديد سوء هاضمه و مصرف غذاهاي ادويه‌دار منتهي به صدمات و سوزشهاي قلبي و نيز سوء هاضمه خواهد شد.

راه‌حل

سعي كنيد حداقل 4 ساعت قبل از خواب اقدام به خوردن غذا نموده و چنانچه پيش از خواب احساس گرسنگي كرديد مقداري ميوه‌جات تازه مصرف نماييد.

پرخوري

اشكال چيست؟

شايد اگر پرخوريهاي رايج مربوط به سبزيجات مي‌شد، متخصصان تغذيه مشكلي با اين نوع خوردن پيدا نمي‌كردند اما متاسفانه پرخوري معمولاً در مورد غذاهاي چرب و نشاسته‌دار نمودار مي‌شود. زياده‌روي در اين نوع مواد غذايي منجر به افزايش وزن و نارضايتي شده و جنبه اجتماعي خوشايندي به دنبال نخواهد داشت.

راه حل

وعده‌هاي غذايي خود را به جاي 3 وعده پرحجم، به 5 يا 6 وعده كم حجم‌تر تقسيم كنيد. خوردن غذاهاي سالم و كم حجم حاوي كربوهيدراتها و پروتئين در طول روز نه تنها اشتهاي شما را كنترل مي‌كند بلكه احتمال پرخوري را نيز كاهش خواهد داد. تعدد وعده‌هاي غذايي همچنين باعث سوزانده شدن مقدار بيشتري كالري مي‌گردد چرا كه متابوليسم بدن همواره به فعاليت مي‌پردازد.

گرسنه ماندن

بر خلاف تصور، گرسنه ماندن باعث مي‌شود وزن بدن به دليل ذخيره‌سازي چربي افزايش يابد. هنگاميكه براي مدتي طولاني غذا نمي‌خوريد بدن شما به دليل محروم ماندن از مواد غذايي دچار آشفتگي مي‌گردد و در انتها هنگاميكه دوباره شروع به خوردن مي‌كنيد بدن شما گمان مي‌كند كه بايد كالري مصرفي را به چربي تبديل نموده و ذخيره نمايد چون ممكن است دوباره مدت زيادي طول بكشد كه غذا بخوريد. بنابراين چربيها با شما باقي مي‌مانند.

راه حل

اگر هدفتان از گرسنگي كشيدن كاهش وزن است بايد در برنامه رژيمي خود تجديد نظر نماييد به جاي گرسنگي يك برنامه مناسب ورزشي براي خود تعيين نموده و بيشتر به باشگاه برويد. از ميوه‌جات، سبزي‌جات، حبوبات، گوشتهاي كم‌چرب و ماهي استفاده كنيد. سعي كنيد چهار يا پنج بار در هفته طبق يك برنامه منظم ورزش نماييد. بهترين روش كاهش وزن تمرينات مرتب و رژيم غذايي مناسب است، نه محروم كردن بدن از مواد غذايي موردنياز آن هم به مدت طولاني.

انجام كاري ديگر به همراه غذا خوردن

نه تنها پرداختن به كاري ديگر همزمان با غذا خوردن موجب ريخت و پاش آن در اطراف شما مي‌شود، منجر به پرخوري و در نتيجه افزايش وزن نيز خواهد شد. اگر هنگام تماشاي تلويزيون‏، صحبت با تلفن و يا بازي ويدئويي مشغول غذا خوردن شويد اين عوامل خارجي پرت كننده حواس باعث مي‌شوند شما توجه كمتري به گرسنگي و نشانه‌هاي سير شدن كه بيانگر كافي بودن مقدار غذا و احساس سيري مي‌باشند، بنماييد به علاوه وقتي در حين انجام كاري شروع به غذا خوردن مي‌كنيد ديگر توان توقف نخواهيد داشت چرا كه عمل خوردن تبديل به حركتي غيرهوشيارانه و مكانيكي بدون توقف مي‌شود.

راه حل

سعي كنيد در هر لحظه فقط روي يك چيز تمركز نماييد. چرخ زدن در آشپزخانه هنگام صحبت با تلفن ايده مناسبي نيست. اگر فقط مي‌خواهيد دست يا دهانتان مشغول باشد، سرگرمي‌اي غير از مواد خوراكي پيدا كنيد.

سريع خوردن

سريع غذا خوردن باعث افزايش وزن مي‌گردد. از زمان شروع غذا تقريباً 20 دقيقه طول مي‌كشد كه علائم سيري به مغز برسند بنابراين اگر شما ظرف 5 يا 6 دقيقه غذاي خود را تمام كنيد مغز فرصتي پيدا نمي‌كند كه به بدنتان بگويد كه سير شده‌ايد و اين باعث زياده‌خوري و پر كردن معده بيش از مقدار موردنياز خواهد شد.

راه حل

آهسته غذا بخوريد، ريلكس باشيد، خوب بجويد و از مزه غذا لذت ببريد. به اين صورت مغز شما متوجه مي‌شود كه در حال غذا خوردن هستيد بنابراين مي‌تواند به بدنتان بگويد كه سير شده‌ايد.

آب نخوردن به اندازه كافي

ننوشيدن مقدار كافي آب در طول روز متابوليسم و سوخت و ساز بدن را كند نموده و ممكن است باعث اضافه وزن نيز بشود. آب ماده‌اي ضروري براي فعاليتهاي متابوليك بدن از جمله سوزاندن كالري محسوب مي‌گردد.

راه حل

روزانه 8 تا 10 ليوان آب بنوشيد و اگر ورزش مي‌كنيد بيشتر از اين مقدار بنوشيد. خوردن آب به جاي انواع نوشابه نيز بسيار مناسب است. نوشابه‌ها معمولاً زودتر احساس تشنگي را نسبت به آب از بين مي‌برند و داراي كالريهاي بي‌ارزش بوده و باعث مي‌شوند بعد از 30 دقيقه مجدداً احساس گرسنگي نماييد.

نخوردن ميوه‌ و سبزيجات به مقدار كافي

بسياري از مواد غذايي موردنياز بدن در انواع ميوه و سبزي وجود دارند كه امتناع از خوردن آنها باعث كمبودها و مشكلاتي در بدن خواهد شد.

راه حل

تنها راه تامين مواد معدني و ويتامينهاي موردنياز بدن، مصرف ميوه و سبزيجات تازه و خالص مي‌باشد.

خوردن تنقلات هنگام گرسنگي

خوردن تنقلات هنگام گرسنگي باعث ايجاد عادتهاي غذايي ناسالم مي‌شود. استفاده از مواد غذايي كم ارزش و شكم‌پركن مانند شكلات، چيپس و پفك تنها باعث به هم خوردن رژيم غذايي شده و مشكلاتي را براي بدن خواهد داشت.

راه حل

با شكم سير از خانه خارج شويد. گرسنگي ممكن است منجر به خريدن و خوردن تنقلات گردد. شكلات، پفك و چيپس هيچ‌كدام نمي‌توانند جاي يك صبحانه، نهار و شام سالم و رضايت‌بخش را بگيرند. برنامه‌هاي غذايي ساده و دخيل نمودن خوردني‌هاي سبك و سالم مي‌تواند دنيايي از تغييرات در رژيم غذايي ايجاد كند. متناسب بمانيد، انرژي خود را افزايش دهيد و از غذا خوردن لذت ببريد.

                                              تغذيه پس از زايمان

بعد از وضع حمل تمام خانم ها تمايل دارند که به وزن قبل از حاملگي خود برگردند و نگران هستند که اين مورد چه مدت طول خواهد کشيد؟

·       بلافاصله بعد از زايمان به دنبال تخليه محتويات رحم  و خونريزي طبيعي حدود 5 تا 6 کيلوگرم، وزن کاهش مي يابد.

در طول 6 هفته اول بعد از زايمان 2 تا 3 کيلوگرم ديگر وزن کاهش پيدا مي کند که اين کاهش وزن به علت از دست دادن مايع از طريق ادرار است. اکثر خانم ها در طي 6 ماه بعد از زايمان به وزن قبل از حاملگي خود مي رسند. از عواملي که بر روند کاهش وزن بعد از زايمان تاثير دارند: حاملگي اول، شيردهي، برگشت زودهنگام به کار خارج از خانه و ... مي باشند.

·       در طي 6 هفته اول بعد از زايمان نبايد محدوديت انرژي داشته باشيد. زيرا بدن نيازمند است تا آنچه در زمان تولد نوزاد از دست رفته است بازيابد و نياز کودک تامين شود. در انجام کارهاي منزل کمک کرده و احتمالاً کار خود را شروع کنيد. تغذيه با شير مادر به طور معجزه آسا باعث کاهش وزن نمي شود ولي به کاهش وزن کمک مي کند.

·       خانمي که زايمان کرده است در واقع مسئول تغذيه خود و نوزادش مي باشد، پس بايد رژيم غذايي خود را با دقت انتخاب کند. رژيم بعد از زايمان بايد با دقت دوران بارداري رعايت شود. خوردن همه مواد مانند حبوبات و دانه هاي مغذي، ميوه هاي تازه، سبزيجات و غذاهايي که پروتئين و کلسيم و آهن را به فراواني فراهم مي کنند بايد مورد توجه قرار گيرد. متخصصان و کارشناسان در بحث هاي پرستاري مادران توصيه به اضافه کردن انرژي به ميزان 500 کالري در روز را دارند به طور متوسط اکثر زنان شيرده روزانه 2700 کالري انرژي نياز دارند. خوردن کمتر از 1800 کالري در روز منجر به کاهش توليد شير و ضعف مي شود. در اين دوران، شيردهي و آزاد شدن اکسي توسين (هورمون آزاد شده از هيپوفيز) باعث مي شود که مادر احساس تشنگي بيشتري بکند. به همين دليل مادر در اين دوران بيشتر از بقيه مواقع آب مي نوشد و اگر چه که تاثير زيادي در تامين شير ندارد ولي متخصصين زنان و مامايي آمريکا نوشيدن حداقل 8 تا 12 ليوان آب در روز را به مادران توصيه مي کند.

·       مواد غذايي که مادر مي خورد و مي نوشد بر روي شيردهي تاثير مي گذارد. بنابراين نظارت بر غذاي مادر در واقع نظارت بر غذاي کودک است. به طوري که اگر مادر غذاي نامناسب مصرف کند، نوزاد در واقع با رفتارش مادر را متوجه مي سازد. مانند گريه کردن، خواب کم، بي قراري و ... همچنين مادر بايد در مورد مصرف غذاهاي آلرژي زا دقت کافي داشت باشد، زيرا نوزاد به يک سري از مواد غذايي که مادر مي خورد حساس بوده و پاسخ آن را به صورت علايم پوستي نشان مي دهد مصرف بعضي غذاها توسط مادر باعث قولنج معمولي در نوزاد مي شود. از جمله کلم و شير گاو.

·       مادران در اين دوران بايد همانند دوران بارداري ميزان آهن دريافتي را کنترل کنند هر چند که در دوران بارداري تمام ويتامين ها و مواد لازم را به طور کامل دريافت کرده باشند مادر دراين دروان به طور معمول قرص آهن را براي تامين آهن موردنياز خود و نوزادش مصرف مي کند. بسياري از خانم ها ذخاير آهن خود را طي زايمان هاي مکرربه ميزان قابل توجهي از دست مي دهند. بنابراين مادران بايد در اين دوران از نظر ذخاير آهن کنترل شوند. البته اين نکته قابل توجه است که اين مواد کمکي (مانند ويتامين ها) نبايد جايگزين يک رژيم غذايي خوب شوند.

·       مادران با رعايت رژيم غذايي متنوع و مناسب سلامت خود و نوزاد خود را تضمين مي کنند. با توجه به اين که در اين دوران هر هفته در حدود نيم تا يک کيلوگرم وزن مادر کاهش مي يابد، رژيم غذايي کم چرب به همراه ورزش هاي مناسب در اين روند تاثير بسزائي دارند. ولي بايد توجه داشت که کاهش سريع وزن مادر به عنوان يک خطر براي نوزاد است. زيرا اين عمل باعث مي شود سم معمولي که در چربي هاي بدن ذخيره شده است را به جريان خون رها کند و ميزان مواد سمي يا آلوده کننده در شير بالا برود.

·       يکي از راه هايي که باعث مي شود وزن مادر به طور منظم کاهش يابد و هيچ گونه خطري هم براي نوزاد ندارد، شيردهي مي باشد. مادراني که نوزاد خود را شير مي دهند، 800 کالري بيشتر از مادراني که شيردهي نمي کنند انرژي مصرف مي کنند.

·       مادران محترم بايد توجه داشته باشند که حداقل در 6 هفته اول بعد از زايمان حتي نبايد به فکر کاهش وزن باشند، زيرا محدود کردن آنچه شما در هفته هاي اول زايمان مي خوريد باعث کاهش توليد شير مي شود. مصرف مواد غذايي که پر از فيبر هستند مانند ميوه ها و سبزي ها قسمت اصلي رژيم غذايي اين دوران محسوب مي شوند (حتي بيشتر از زمان بارداري). از مزاياي اين مواد غذايي فيبردار، تامين حرکات دودي روده ها است که براي درمان يبوست و هموروئيد (بواسير) مفيد مي باشد.

·       هرگز خيلي زود به فکر بارداري مجدد نباشيد. شما بايد ذخاير مواد مغذي بدن خود را تقويت کنيد تا آغاز پرفروغي براي جنين بعدي شما باشد. بارداري و شيردهي فشار زيادي بر بدن شما وارد مي سازد. بارداري هاي پي در پي بر ذخاير مواد مغذي شما نظير کلسيم و آهن و سطح انرژي، فشار اضافي وارد خواهد آورد به خصوص اگر شيرده نيز باشيد.

·       جهت کاهش وزن خود در بارداري اول محدوديت شديد کالري براي خود ايجاد نکنيد، رژيم فوق العاده کم کالري از تامين مواد مغذي مهم در دوره بارداري به خصوص مواد مغذي نظير کلسيم و آهن ناتوان هستند.

·       از استعمال دخانيات و داروهاي غيرمجاز خودداري کنيد و راجع به داروهايي که مصرف مي کند يا قصد مصرف آن را داريد با پزشک خود مشورت کنيد.

نيازهاي تغذيه اي در دوران شيردهي

کمبود تغذيه اي در دوران شيردهي اثرات نامطلوب بر مادر به جا خواهد گذاشت. همچنين مي تواند حجم شير و کيفيت آن را تغيير دهد.

·       نياز به انرژي

اضافه وزن کسب شده در دوران بارداري در صورتي که مادر شير دهد طي مدت يک سال با داشتن يک رژيم غذايي متعادل از بين مي رود در صورتي که مادر شيرده در تلاش براي از دست دادن سريع تر وزن خود باشد، اين تلاش موجب عصبي شدن او و تامين نشدن شير کافي براي شيرخوار مي شود.

نياز به انرژي در دوران شيردهي بيشتر از دوران بارداري است. در دوران بارداري دريافت روزانه 200 کيلوکالري انرژي اضافي توصيه شده در صورتي که در دوران شيردهي روزانه 400 کيلوکالري انرژي بيش از مقدار دريافتي در زمان قبل از بارداري توصيه شده است.

·       نياز به پروتئين

نياز به پروتئين نيز در دوران شيردهي بيشتر از دوران بارداري است. افزايش نياز به پروتئين مادر شيرده نسبت به قبل از بارداري بيش از 40 درصد است در حالي که در دوران بارداري حدود 30 درصد مي باشد.

·       نياز به ويتامين A,C

نياز به اين ويتامين ها در دوران شيردهي بيشتر از بارداري است.

·       نياز به ويتامين B

نياز به ويتامين هاي گروه B (به استثناي ويتامين B5 و اسيد فوليک که در دوران بارداري نياز به آن بيشتر است) در دوران شيردهي افزايش مي يابد.

·       نياز به عناصر معدني

نياز به عناصر معدني در دوران شيردهي (به استثناي آهن که نياز مادر در دوران بارداري بيشتر است) افزايش مي يابد.

·       نياز به مايعات

در دوران شيردهي مايعات بايد مطابق احساس تشنگي فرد مصرف شود. از بي آبي زياد يا افراد در نوشيدن خودداري شود. يک توصيه خوب اين است که در هنگام شير دادن براي جايگزيني آب از دست رفته، مايعات بيشتري بنوشيد. مصرف 12-8 ليوان آب در روز توصيه مي شود.

تذکر مهم

مادراني که طي شيردهي مايل به کاهش وزن مي باشند بايد ضمن کنترل انرژي دريافتي، غذاهاي سرشار از مواد مغذي دريافت کنند تا از بروز کمبود اين مواد مغذي پيشگيري شود. کاهش وزن بايد تدريجي و به ميزان نيم تا يک کيلوگرم در هفته باشد تا بر کيفيت شير تاثير نگذارد. مادراني که وزنشان به سرعت کاهش مي يابد يا در دوران شيردهي وزني کمتر از وزن ايده آل دارند لازم است انرژي دريافتي خود را افزايش دهند.

 بعضي مشكلات ايجاد شده در بارداري و راه حل تغذيه اي آنها عبارتند از:

1- تهوع و استفراغ صبحگاهي:

براي رفع اين مشكل موارد زير توصيه ميشود:

خوردن نان برشته يا خشك نيم ساعت قبل از برخاستن از تختخواب

اجتناب از برخاستن سريع از بستر

عدم مصرف مايعات با غذا و خوردن مايعات بين وعده هاي غذايي

كاهش مصرف غذاهاي شيرين

كاهش مصرف چربي به ويژه در صبحانه

وعده های غذايی کوچک و مکرر

پرهيز از بوهای تهوع آور

كاهش مصرف غذاهاي نفاخ (منابع كربوئيدرات غيرقابل هضم)

2- يبوست:

اين مشكل در اثر كاهش حركات دستگاه گوارش به علت وجود پروژسترون ،جذب بيشتر آب از غذا ،افزايش فشار رحم روي روده ها در نيمه دوم بارداري و كاهش فعاليت بدني مادر بوجود مي آيد.

فشار رحم روي عروق لگن باعث احتقان وريد هاي لگن و افزايش بروز بواسير ميشود.

توصيه هاي تغذيه اي در يبوست:

افزايش مصرف مايعات تا 10 ليوان در روز كه نيم ساعت قبل از غذا و 5/2 ساعت بعد از غذا توصيه ميشود.

مصرف منابع پر فيبر مثل ميوه، سبزي، غلات، حبوبات به خصوص ميوه های خشک مثل آلو، انجير، برگه‌ها

مصرف غذاهاي حاوي اسيدهاي آلي مثل مركبات

مصرف غذاهاي حاوي فروكتوز مثل عسل، آب سيب

مصرف مقادير مناسب چربي با غذا

اجتناب از مصرف داروهاي ملين

فعاليت بدني مرتب و ورزش مناسب

تغيير مکمل آهن

3- سوزش سر دل:

اين مشكل كه بيشتر در در نيمه دوم حاملگی رخ ميدهد، به علت  شل شدن دريچه پايين مري در اثروجود پروژسترون ونيز افزايش فشار روي معده به خاطر  افزايش سايز رحم ايجاد ميشود و  باعث برگشت محتويات معده به مری ميشود.

توصيه ها ي تغذيه اي :

محدوديت در مصرف غذا پيش از رفتن به بستر

خوردن وعده های غذايی کوچک و متعدد

آشاميدن مايعات در بين وعده های غذايی

پوشيدن لباسهای آزاد و غير تنگ

 خوردن آهسته و نشستن بعد از غذا حداقل برای يک ساعت و اجتناب از دراز كشيدن پس از غذا

عدم انجام فعاليت بدنی (ورزش) حداقل 2 ساعت پس از صرف غذا

بالا نگهداشتن سر در بستر

مصرف شير و ماست كه در بعضی افراد در تسکين علائم مفيد است

اجتناب از غذاهای پر ادويه، پر چرب و اسيدی  كه می تواند باعث بروز اين مشکل شود

4- فشار خون حاملگی(پري اكلامپسي)

سه مشخصه پره اكلامپسي ، فشار خون بالا(9/14)،ادم و پروتئينوري(وجود پروتئين در ادرار) است.

در اين حالت ، محدوديت سديم و استفاده از ديورتيکها سبب کاهش فشارخون نمی شود. محدوديت انرژی دريافتی نيز  نقشی در پيشگيری از فشارخون حاملگی ندارد .در مطالعات انجام شده مصرف مقدار کافی ويتامين C‌ و E‌ در زنان در معرض خطر پري اکلامپسی،‌ ميزان ابتلا به پري اکلامپسی را در مقايسه با دريافت دارونما کاهش داده است. مکمل منيزيم (لاکتات يا استات منيزيم) برای پيشگيری و درمان پره اکلامپسی و اکلامپسی توصيه شده است. كلسيم و پروتئين هم گفته ميشود كه در كاهش PIHموثر است.

بايد توجه داشت كه ادم ملايم فيزيولوژيك كه در سه ماهه سوم مشاهده ميشود نبايد با پري اكلامپسي اشتباه گرفته شود.

در دوران بارداري،مصرف يكسري مواد غذايي بايد محدود شود از جمله: ماهيهاي چرب (آلودگي با جيوه)،تن، كوسه،غذاهاي حاوي مقدار زياد مواد نگهدارنده ،سوسيس و كالباس،كنسروها،دم‌كرده‌هاي گياهي (جوشانده‌ها) و نوشابه‌هاي گازدار.
مصرف مكمل قوي ويتامين A،مكملهاي تغذيه‌اي “ناشناخته”،گرفتن رژيم لاغري،غذاهاي آلرژن/ناسازگار،مصرف زياد نمك/غذاهاي شور،دريافت زياد كافئين (قهوه، شكلات)و مصرف قرصهاي كاهنده قندخون ممنوع است.

رژيم غذايي مناسب براي دوران بارداري:
تغذيه مادر باردار در دوران بارداري بايد متعادل بوده و از كم خوري و پرخوري پرهيز كند.مقدار مناسب مايعات 8- 6 ليوان است.تاكيد مي شود كه وعده صبحانه كامل باشد تا از افت قند خون كه اغلب در دوران بارداري ايجاد مي شود جلوگيري گردد.بهترين نوشيدنيها در اين دوران عبارتند از آب و آبميوه تازه .بهتر است  شير كم چربي و پنير كم نمكمصرف  شده و از كشك نيز در انواع آش ها و غذاهاي ديگر استفاده شود.
انواع مغزها منابع خوبي از پروتئين و روي هستند و مي توان به عنوان ميان وعده از نوع خام آنها كه نمك كمتري دارد استفاده كرد.از ماهي حداقل 2 بار در هفته استفاده كنند زيرا ماهي در تكامل سيستم عصبي و افزايش قواي ذهني جنين بسيار مؤثر است.مادران باردار بايد به طور مرتب براي اندازه گيري وزن به واحدهاي بهداشتي مراجعه كنند.مادر بايد در اواخر دوران بارداري استراحت كافي داشته و از كارهاي سخت بدني بپرهيزد. استفاده از دارو بدون تجويز پزشك در دوران بارداري زيان آور و خطرناك است.
مادراني كه در دوران بارداري به اندازه كافي وزن اضافه نكرده اند مي توانند از غذاهاي نشاسته اي و چربيها، بيشتر استفاده كنند.در بارداري قبل از خواب بايد يك وعده غذايي كربوهيدراته خورده شود تا از بروز كتونوري در او جلوگيري شود.

۴- ويتامين ها و مواد معدني:
- اسيد فوليک:
  نياز روزانه 600 ميکروگرم  است كه 200 ميکروگرم  نسبت به غير بارداري افزايش نياز دارد.كمبود آن باعث كاهش سنتز DNAميشود و باعث كم خوني مگالوبلاستيك و نيز تولد نوزاد LBWميشود.مهمترين اثر اسيد فوليك تشكيل لوله عصبي جنين است. مصرف مكمل اسيد فوليك از قبل از شروع بارداري از نقص لوله عصبي جلوگيري ميكند.لوله عصبي تا روز 28 حاملگي مي بندد يعني قبل از زماني كه بيشتر مادران متوجه بارداري خود شده اند.بنابراين مصرف مكمل فوليك اسيد  بايد قبل از تصميم به بارداري دريافت شود.
منابع غني از فوليك اسيد عبارتند از:سبزيجات برگ سبز تيره،آب پرتقال،حبوبات،سويا،جوانه گندم،بادام و...  در زناني كه قرصهاي ضدبارداري،داروهاي ضد صرع ،سيگار يا الكل مصرف ميكنند يا سندرم سوءجذب دارند،احتمال كمبود فوليك اسيد بيشتر است. مکمل اسيد فوليک به ميزان روزانه ا قرص (1000 ميکروگرم) از 3 ماه پيش از حاملگي تا پايان بارداري داده ميشود.

مواد غذايي حاوي اسيد فوليک
 جگر گاو (100 گرم)                           220
 حبوبات پخته (نصف ليوان)                     144
 اسفناج پخته (نصف ليوان)                      131
 جوانه گندم (يک ليوان)                          81
 کاهو (يک ليوان)                                 76
 آب پرتقال تازه (يک ليوان)                     75
 زرده تخم مرغ (يک عدد)                       25
 موز (يک عدد)                                   22 
 شير (يک ليوان)                                  15                  

- ويتامين آ:
روزانه 4000 واحد بين المللي براي زنان حامله توصيه ميشود. مصرف روزانه بيشتر از   10000  واحد بين المللي(5/2 برابرRDA )ويتامين  A يعني مقداري كه در بيشتر مكملهاي مولتي ويتامين يافت ميشود با افزايش خطر نقص تيغه عصبي همراه است.اين مسموميت در مورد بتا كاروتن صادق نيست.بيشترين خطر ويتامين Aزياد در دو هفته قبل از بارداري و دو ماهه اول بارداري است .چون جگر حيواني به ازاي هر 90 گرم حاوي 9000 واحد بين المللي ويتامينA است،زناني كه قصد حاملگي دارند و يا در مراحل اوليه بارداري هستند فقط بايد مقادير كم جگر و به دفعات كم مصرف نمايند.

  - کلسيم:
زنان 18 ساله و کمتر روزانه 1300 ميلي گرم و زنان 19 ساله و بيشتر روزانه 1000 ميلي گرم كلسيم نياز دارند. افزايش نياز به كلسيم در موارد زيراتفاق مي افتد :
- زناني که مقدار کمي شير و لبنيات مصرف مي نمايند
- نوجواناني که نياز به کلسيم آنها به علت رشد خودشان بالا است
- زناني که دچار کمبود ويتامين D هستند يا رژيم پر فيبر مصرف مي نمايند که سبب کاهش جذب کلسيم مي شود
  - زناني که داراي حاملگي هاي پشت سر هم هستند
  
- آهن:
افزايش قابل توجه حجم خون در دوران حاملگي،نياز به آهن را شديدا افزايش مي دهد.مغز استخوان فعال حدود 500 ميليگرم آهن المنتال اضافه تر در حاملگي مورد استفاده قرار ميدهد ونيز با توجه به نياز اضافه جفت و جنين،مادر باردار بايد 15 ميليگرم آهن اضافه تر از حالت غير بارداري دريافت كند.  كل نياز دريافتي آهن در بارداري 30ميليگرم است. كمبود آهن باعث كاهش توليد هموگلوبين و بروز آنمي ، اختلال در رسيدن خون به جفت و جنين و عدم تحمل خونريزي زايمان ميشود.مادران باردار بايد از پايان ماه چهارم بارداري تا 3 ماه پس از زايمان روزانه يك عدد قرص آهن مصرف كنند.براي كاهش عوارض گوارشي قرص آهن آن را قبل از خواب ميتوان خورد. تغيير رنگ مدفوع و حالت تهوع و استفراغ ناشي از مصرف مكمل آهن بعد از چند روز مصرف آن برطرف ميشود.

* کافئين:
مصرف روزانه بيش از 500 ميلي گرم کافئين با افزايش خطر سقط خودبخودي در سه ماهه اول و اوايل سه ماهه دوم حاملگي همراه است.آشاميدن 2 ليوان و کمتر قهوه و يا 4 ليوان و کمتر نوشابه هاي حاوي کافئين در حاملگي مجاز است .

افزايش نيازهاي روزانه در بارداري:
- انرژي: 285+ كيلوكالري
- پروتئين: 1/7+ گرم
- ويتامين A: 100+ ميكروگرم
- ويتامين D: 5/7+ ميكروگرم
- ويتامين B1: 1/0+ ميلي‌گرم
- ويتامين B2: 1/0+ ميلي‌گرم
-  فوليك‌اسيد: 250+ ميكروگرم
-  ويتامين B12: 4/0+ ميكروگرم
-  كلسيم: 65/0+ گرم
-  آهن: 60-120+ ميلي‌گرم
-  يد: 50+ ميكروگرم

www.behdadipour.com

                                                        تغذيه در دوران بارداري

                                                                               

تغييرات رژيم غذايی برای رسيدن به وزن دلخواه بايستی حداقل در 3 تا 4 ماه پيش از حاملگی صورت گيرد.استفاده از رژيم هاي كاهش وزن طي بارداري و شيردهي براي زنان خطرآفرين است.مادر بارداربايد از تولد نوزاد كم وزن يا  LBW(وزن كمتر از 2500گرم) جلوگيري كند.در نوزادان LBWخطر مرگ 40 برابر بيشتر از نوزادان نرمال است.دو شاخص مهم در تعيين وزن تولد نوزاد موثر است:
1-سايز مادر:
     مادران بزرگ سايز نوزادان بزرگ سايز خواهند داشت. سايز مادر فاكتور تعيين كننده سايز جفت است و سايز جفت تايين   كننده مقدار مواد مغذي رسيده به جنين و در نتيجه وزن تولد نوزاد مي باشد.
2-افزايش وزن مادر در بارداري:
      كمتر از نيمي از اضافه وزن بارداري به خاطر جفت،جنين و مايع آمنيوتيك است و باقيمانده  به خاطر بافت هاي دستگاه توليد مثل،مايعات،خون و ذخاير كه بيشتر آن چربي است،مي باشد.  البته  افزايش تدريجي چربي زير پوستي  در ناحيه شكم،كمر و بالاي ران به عنوان ذخيره انرژي براي حاملگي و شير دهي  عمل ميكند.
چاقي و حاملگي :
حاملگي در زنان چاق با BMIبيشتر از 29،احتمال تولد نوزاد بسيار پري ترم (زايمان كمتر از 32 هفته) و مرگ جنين را به خصوص در حاملگي اول افزايش ميدهد.در زنان چاقي كه باردار ميشوند خطر زايمان طولاني،پيلونفريت،ديابت،پرفشاري خون و ترومبوآمبولي وجود دارد.به هر حال بايد دانست كه حاملگي زمان كاهش وزن نيستو تنها افزايش وزن زنان چاق كمتر از زنان ديگر توصيه ميشود.

تغييرات فيزيولوژيک ايجاد شده در حاملگی:

                                                                                  
 -افزايش حجم خون تا 50 درصد و در نتيجه کاهش هموگلوبين، آلبومين و غلظت ساير پروتئينهای سرم و غلظت ويتامينهای محلول در آب
 -افزايش غلظت سرمی ويتامين های محلول در چربی ،TGوكلسترول و اسيدهای چرب آزاد
- افزايش فيلتراسيون كليه (در اثر افزايش حجم خون) و تا حدودي كاهش توانايي بازجذب بعضي مواد مغذي  كه باعث ميشود  قند و اسيد آمينه به ادرار وارد شده و باعث افزايش احتمال بروز عفونت هاي ادراري و  كاهش توانايي دفع ادرارو بروز ادم ميشود. البته  بروز ادم خفيف اگر با پروتئينوري و هيپرتانسيون همراه نباشد طبيعي است و باعث تولد نوزاد كمي بزرگتر با prematurityكمتر ميشود.

                                               نيازهاي تغذيه اي زنان باردار:
1- انرژي :
ميزان نياز به انرژی در سه ماهه اول حاملگی همانند پيش از حاملگی است. افزايش نياز به انرژي  حدود 300 کيلوکالری در روز در سه ماهه دوم و سوم است.کتونمی شاخصی برای کمبود انرژی مادر است.
2- پروتئين:
زنان حامله پروتئين بيشتری برای سنتز بافتهای جنين و مادر نياز دارند .بيشترين نياز به پروتئين در سه ماهه دوم و سوم است.ميزان پروتئين مورد نياز روزانه برای زنان حامله 71 گرم يا1/1 گرم به ازاي kgوزن بدن در روز براساس وزن پيش از حاملگی  است.
 گروه لبنيات: هر واحد حاوی 8 گرم پروتئين
 گروه گوشت: هر واحد حاوی 7 گرم پروتئين
 گروه غلات: هر واحد حاوی 3 گرم پروتئين
 گروه سبزيها: هر واحد حاوی 2 گرم پروتئين
 پروتئين سفيده تخم مرغ امتياز 100 دارد.

3- چربي:
دريافت امگا 3 به خصوص در سه ماهه سوم به تكامل مغز و شبكيه جنين كمك ميكند.كودكاني كه در دوران جنيني امگا 3 كافي دريافت كرده اند نسبت به آنهايي كه نكرده اند،IQ بالاتر و بينايي بهتري دارند. نسبت دريافت امگا 3 به امگا 6 بايد 1 به 10-4 باشد.

                                               اختلال رشد كودكان(FTT)

FTT ياناكفايتي رشد وضعيتي است كه در بيشتر در كودكان زير 2 سال رخ ميدهد و عبارتست است از تاخير يا توقف در رشد.تشخيص FTT با موارد زير صورت مي گيرد:
1- وزن زير صدك 3 باشد.
2- وزن كمتر از 80% وزن ايده /ال باشد.
3- صدك وزن كودك به اندازه 2 صدك اصلي از صدك  رشد استاندارد او اختلاف پيدا كند.
علت شناسي:
دلايل بروز FTT به دو دسته تقسيم ميشوند:
1- دلايل ارگانيك: افت رشد به دليل وجود يك بيماري حاد يا مزمن(مثل عفونت) كه در جذب يا متابوليسم مواد مغذي تداخل ميكند و يا نياز به انرژي دريافتي را افزايش ميدهد،رخ ميدهد.
2- دلايل غيرارگانيك: بيشتر به عوامل محيطي،رواني و اجتماعي بر ميگردد مثل عدم دريافت غذاي كافي.80% بچه هاي FTT دلايل غير ارگانيك دارند.فقر مالي،كاهش اشتها،عدم داشتن دانش و فهم كافي در مورد شيوه هاي صحيح غذا دادن ،تعداد زياد فرزندان،شير ناكافي مادر (بدليل فقر غذايي مادر،استرسهاي روحي مادر و ...)از جمله اين دلايل هستند. FTT غيرارگانيك بيشتر در سن زير يكسال و حدود 6 ماهگي رخ ميدهد.
گاهي هم FTT به شكل مختلط رخ ميدهد يعني دلايل ارگانيك و غير ارگانيك با هم بروز ميكنند.
 تشخيص FTT:
3 نكته كليدي در تشخيص FTT ،بررسي منحني رشد،گرفتن تاريخچه غذايي كودك و معاينه فيزيكي است.معمولا 3 نوع FTT تشخيص داده ميشود:
نوع 1: قد و دور سر طبيعي است و وزن كاهش يافته است كه ميتواند در اثر تغذيه نامناسب يا يك بيماري حاد باشد.وزن حساس ترين شاخص در تعيين وضعيت تغذيه كودك است و در تشخيص FTT اهميت زيادي دارد.اگر بدن كودك غذاي كافي دريافت نكند،از توده چربي و حتي ماهيچه اي خود استفاده ميكند تا بتواندمواد مغذي مورد نياز را فراهم كند.
• كاهش وزن اغلب نشان دهنده وجود سوءتغذيه است.
البته بايد به خاطر داشت كه نوزادان در 15-10 روز اول تولد وزن كم ميكنند كه شايد به خاطر كاهش آب بدن باشد و اين وضعيتي عادي است
نوع 2: دور سر طبيعي است و وزن و قد كاهش يافته است كه ممكن است ناشي از اختلالات اندوكرين،كوچك بودن ژنتيكي جثه يا ديستروفي استخوان باشد.
نوع 3:قد و وزن كاهش يافته و دور سر كمتر از مقدار طبيعي است.اين نوع FTT در اثر تاخير رشد داخل رحمي، نقص در سيستم عصبي ،عفونت هاي داخل رحمي و ... رخ ميدهد.

اگر پدر و مادر هر دو جثه كوچك داشته باشند كودك به احتمال زياد به طور ژنتيكي ريز جثه است و ناشي از سوءتغذيه او نيست.

اگر گرفتن تاريخچه يا معاينه فيزيكي نشانگر FTT نبود ، ميتوان از آزمايشات بيوشيميايي استفاده نمود؛از جمله شمارش گلبولهاي قرمز،بررسي غلظت و اسيديته ادرار،ESR,BUN،آزمايش مدفوع،غلظت الكتروليت ها در كودكي كه سابقه اسهال و استفراغ دارد ،سطح تيروكسين در صورتي كه رشد وزني او تحت  تاثير قرار گرفته است و اندازه گيري فشارخون.
درمان:
توصيه ميشود كودكان مبتلا به FTT نوع 2 و 3 به پزشك متخصص اطفال ارجاع داده شوند و براي كودكان مبتلا به FTT نوع 1 هم بسته به شدت آن اقدامات لازم انجام شود.
• هدف از درمان FTT بهبود وضعيت رشد كودك است.در FTT ارگانيك ابتدا بايد عامل بيماري را بر طرف كرد و سپس كمبود تغذيه اي را جبران نمود.
• براي كودك FTT بايد يك رژيم غذايي كه كالري كافي براي افزايش رشد او فراهم كند تنظيم نمود.(تقريبا 150% كالري مورد نياز براي سن او را بايد در نظر گرفت.)
• معمولا براي همه كودكان سوءتغذيه اي مكمل مولتي ويتامين/مينرال از جمله آهن و روي توصيه ميشود.
• براي كودكان شيرخوار، شيردهي بايد ادامه پيدا كند و حتي اگر بچه توان مكيدن ا ندارد، مادربايد شير خود را دوشيده و با فنجان و قاشق كوچك به بچه شير بدهد.
• براي كودكاني كه غذا دريافت ميكنند،بايد دفعات تغذيه را بيشتر كرد و هر 3-2 ساعت يكباريا بيشتر به او غذا داد.
• براي بالا بردن كالري غذا،به هر وعده غذايي كودك بهتر است2-1 قاشق مرباخوري روغن مايع يا كره اضافه شود.
• استفاده از جوانه غلات (گندم و ماش)،عصاره استخوان قلم،پودر كنج يا بادام به مغذي كردن غذاي كودك كمك ميكند.
• مصرف زياد آب ميوه و نوشيدنيهاي شيرين(اغلب در مقاديرcc  900-360) ميتواند FTT را تشديد كند.مصرف آب ميوه بايد تا زماني كه كودك به وزن مناسب نرسيده است بهcc  180-120محدود شود.
• با توجه به اينكه تغذيه خوب  در سالهاي اول زندگي اهميت زيادي دارد،كودكان FTT ،در اثر سوءتغذيه در معرض خطر عقب ماندگي ذهني و رفتاري هستند(مانند دير زبان باز كردن،اختلالات رفتاري و ...).كودكان FTT زير يكسال و به خصوص زير 6 ماه ،يعني زماني كه مغز بيشترين ميزان رشد خود را دارد،ازاين نظر در معرض خطر بالايي هستند و لذا بايد به تغذيه كودكان در اين سن توجه كافي نمود.

                                            داروهاي كاهنده قند خون:

در بيماران ديابتي نوع 2 كه رژيم غذايي، كاهش وزن و ورزش، در كنترل قند خون مؤثر نباشد مصرف داروهاي كاهنده قند خون، الزامي  مي شود. انواع داروهاي كاهنده قندخون در زيرآورده شده است:
 سولفونيل اوره ها:
انواع اين دسته داروها عبارتنداز:
Glipizide (Glucotrol)  , Glimepiride (Amaryl) , Glyburide (Glynase) Glipizide (Glucortol XL)
 اين داروها، با تحريك سلولهاي   پانكراس، باعث ترشح انسولين بيشتر مي شوند.
عوارض اين داروها عبارتند از هايپوگلايسمي (بيشتر با گليبورايد) وافزايش وزن.

 Meglitinides:
از اين گروه ، Repaglinide (Prandin) را داريم كه با مكانيزم شبيه به سولفونيل اوره‌ها، باعث تحريك ترشح انسولين در موقع بعد از صرف غذا مي شود.
عوارض اين دارو عبارتنداز هاپيوگلايسمي و افزايش وزن، مزيت آنها اين است كه با خوردن آن بلافاصله قبل از غذا، سريعاً اثر هايپوگلايسميك اعمال مي كند و قند خون بعد از صرف غذا را پايين مي آورد و احتمال بروز هايپوگلايسمي در هنگام شب يا با حذف يك وعده غذايي با آن كمتر است.

 بي گوانيدها:
از اين گروه مت فورمين (گلوكوفاژ) را داريم كه بيشتر با تأثير روي كبد از توليد گلوكز كبدي مي كاهد (كاهش گلوكونئوژنز) و نيز برداشت گلوكز توسط ماهيچه ها را افزايش مي‌دهد، اماتأثيري روي ترشح انسولين ندارد و باعث بروز هايپوگلايسمي نمي شود.

 اين دارو تا حدودي باعث كاهش وزن مي شود و سطح چربي خون را نيز بهبود مي بخشد و براي بيماراني كه اضافه وزن دارند، انتخاب مناسبي است. از عوارض مت فورمين عبارتست از تهوع، اسهال، بي اشتهايي و نفخ و عارضه نادر آن لاكتيك اسيدوز شديد است كه مي تواند مرگبار باشد كه معمولاً در بيماران كبدي، كليوي و الكلي رخ مي دهد.                موارد منع مصرف مت فورمين عبارتند از: نارسايي كليه، بيماري كبدي، دهيدراسيون، اسيدوز متابوليك حاد يا مزمن (از جمله كتو اسيدوز ديابتي) و نيز حساسيت به اين دارو.
مطالعات نشان داده است كه مت فورمين قند خون را تقريباً mg/dl 70-60 و HbA1C را  %2 –5/1 كاهش مي دهد و احتمالاً بخاطر كاهش سطح انسولين از طريق كاهش مقاومت به انسولين، باعث كاهش اترواسكروز مي شود.

 ممانعت كننده هاي آلفاگلوكوزيد از:
از اين گروه، آكاربوز (Precose) و Miglitol (Glyset) را داريم كه در روده كوچك از آنزيم هايي كه مسئول هضم كربوهيدرات‌ها هستند ممانعت مي كنند و بنابراين جذب كربوهيدرات ها را به تأخير مي اندازند و قند خون بعد از غذا را پائين مي‌آوردند و به همين دليل بايد همراه با هر وعده غذايي مصرف شوند. اين داروها باعث هايپوگلايسمي يا اضافه وزن نمي شوند اما اغلب عوارضي چون نفخ، اسهال و درد شكم دارند كه با افزودن تدريجي دوز دارو، برطرف مي شود. تجويز اين دارو براي افرادي كه ديابت خفيف دارند يا آنهايي كه داروهاي ديگر كاهنده قند خون مصرف مي كنند، مناسب تر به نظر مي رسد.
 Thiazolidinediones:
داروهاي اين دسته عبارتند از: Troglitazone (Rezulin)، Rosiglitazone (Avandia) Pioglitazone (Actos),.
Rezulin در سال 2000 از بازار آمريكا جمع آوري شد زيرا در بعضي بيماران باعث آسيب كبدي شده بود. اين دسته داروها حساسيت به انسولين و برداشت گلوكز در ماهيچه را افزايش مي دهند و توليد اندوژن گلوكز را نيز مي كاهندو بدين ترتيب غلظت گلوكز پلاسما را كاهش مي دهند. از عوارض اين داروها اضافه وزن زياد و ادم است. موارد منع مصرف آن در بيماران كبدي و قلبي است.
                                                         انتخاب دارو:
براي انتخاب نوع دارو، بيماران را به گروه چاق و لاغر تقسيم مي كنيم. انتخاب بر اين اساس است كه بيشتر بيماران لاغر مبتلا به ديابت نوع 2، دچار كمبود ترشح انسولين هستند و نه مقاومت به انسولين و بنابراين در اين گروه، داروهاي سولفونيل اوره توصيه ميشود. اگر با اين گروه داروها قند خون كنترل نشود، مت فورمين يا ممانعت كننده‌هاي آلفاگلوكوزيداز داده مي شود.
در بيماران چاق مت فورمين معمولاً اولين انتخاب است، زيرا نه تنها باعث كاهش وزن مي‌شود، بلكه خطر هايپوگلايسمي را هم ندارد.

تغذيه درماني در بيماران ديابتي:

تغذيه درماني در كنترل ديابت مهمترين نقش را ايفا مي كند. هدف از تغذيه درماني در ديابت، حفظ مقدار قند خون در محدوده طبيعي، بهبود سطح چربيهاي خون، كاهش فشار خون، درمان و جلوگيري از عوارض ديابت همچون بيماريهاي قلبي عروقي، رتينوپاتي، نفروپاتي و نيز برآوردن نيازهاي تغذيه اي فرد است.
در ديابت نوع 1، غذا بايد در زمان معين و مطابق با اثر انسولين تزريقي خورده شود.
زمان اوج اثر انسولين، با زمان بالا رفتن قند خون بعد از غذا، بايد همزمان شود.

نوع غذا                       درصد تبديل به گلوكز                        زمان تبديل
كربوهيدرات ساده             %100                                      30-15 دقيقه
كربوهيدرات كمپلكس        %100-90                              90-30 دقيقه
پروتئين                               58%                                    4-3 ساعت
چربي                          %30-10                                 چندين ساعت

- براي جلوگيري از بروز هايپوگلايسمي از حذف وعده‌هاي غذايي بايد       پرهيز شود.
- هدف اين است كه قند خون ناشتا بين mg/dl 120-80 و موقع خواب بين          mg/dl 140-100 حفظ شود.
- براي افرادي كه انسولين دريافت مي كنند، جلوگيري از افزايش وزن، مسأله        مهمي است. انسولين درماني امكان اضافه وزن را افزايش مي دهد. انجام فعاليت فيزيكي منظم، بهترين راه براي جلوگيري از افزايش وزن ناشي از مصرف انسولين است.
- براي صرف ميان وعده هايي كه در برنامه غذايي طراحي نشده بوده است هم احتياج به تزريق انسولين هست.
- براي جلوگيري از هايپوگلايسمي، توزيع كالري در طول روز اهميت دارد. يك الگوي رايج اين است كه 20% كل كالري روزانه به صبحانه، 35% به ناهار،      30% به شام و 15% به وعده آخر شب اختصاص داده شود. وعده قبل از خواب، براي جلوگيري از هايپوگلايسمي در هنگام خواب توصيه مي شود.
- با اين وجود ممكن است براي هر فرد و هر سب زندگي، توزيع متفاوتي از كالري انجام شود. در مورد توزيع كربوهيدرات ها، بهتر است در هر وعده غذايي 5–2 واحد كربوهيدرات (حدود 60 گرم) مصرف شود.
در ديابت نوع 2، محدوديت كالري و كاهش وزن به حد متوسط (به ميزان kg 9- 5/4) باعث كنترل قند خون، كاهش مقاومت به انسولين، بهبود ديس ليپيدمي و كاهش فشارخون مي شود، حتي اگر فرد به وزن نرمال نرسيده باشد. اين كاهش وزن وقتي بيشترين اثر و فايده را دارد كه بلافاصله بعد از تشخيص ديابت نوع 2 اعمال شود يعني وقتي كه ترشح انسولين هنوز به حد كافي صورت مي گيرد.
محدوديت كالري، بيشتر و سريعتر از كاهش وزن، قند خون را در افراد ديابتي كنترل مي كند. يعني مسأله كالري در ديابت نوع 2، مهمتر از مسأله وزن است. اين محدوديت بايد طوري باشد كه فرد 500-250 كالري كمتر از دريافت روزانه خود، دريافت كند. در كل براي افرادي كه وزن نرمال و فعاليت متوسط دارند، kcal 30 به ازاي كيلوگرم وزن در روز، براي افراد كم فعاليت كه هدف كاهش وزن دارند kg/ kcal 25 و به منظور افزايش وزن kg/ kcal35 انرژي توصيه مي شود.

مكمل ويتامين / مينرال بطور روتين در افراد ديابتي تجويز نمي شود. به نظر مي رسد تنها در افرادي كه كمبود تغذيه اي دارند و نيز در مواردي همچون حاملگي و شيردهي، مصرف رژيم هاي بسيار كم كالري، گياهخواري، سالمندي، گليكوزوري و نيز در بيماراني كه تحت درمان كلينيكي شديد هستند، مكمل ها جواب مي دهند.
- كروم عنصري است كه از آن به عنوان ( فاكتور تحمل گلوكز ) ياد مي شود و روي عملكرد انسولين تأثير مي گذارد. در حيوانات آزمايشگاهي كمبود كروم باعث افزايش قند، كلسترول و تري گليسيريد خون مي شود، با اين وجود، تأييد مصرف مكمل كروم در بهبود سطح قند و چربي خون در افراد ديابتي از نظر علمي هنوز مورد تأثير نيست و در دست مطالعه است و به نظر مي رسد كه بسته به درجه كمبود كروم و مقدار تحمل گلوكز، پاسخ افراد ديابتي به مكمل كروم متفاوت باشد. تجويز مكمل كروم فقط در صورت وجود علائم كمبود اين عنصر، توصيه مي شود.
- در افرادي كه قند خون در آنها كنترل نمي شود و يا آنهايي كه ديورتيك دريافت مي‌كنند، مكمل منيزيوم مفيد است. كمبود منيزيوم باعث كاهش حساسيت به انسولين مي شود. Mg كوفاكتور بسياري از واكنشهاي گليكوليتيك است.
- از آنجايي كه ويتامين C و گلوكز در جذب با هم رقابت مي كنند، افزايش سطح ويتامين C پلاسما مي‌تواند با كاهش جذب گلوكز همراه باشد. بعضي محققين مصرف 600-200 ميلي گرم ويتامين C و IU 100 ويتامين E (بعنوان آنتي اكسيدان) را توصيه مي كنند. در افرادي كه نوروپاتي خفيف تا متوسط دارند، دوزفارماكولوژيك ويتامين E باعث بهبود هدايت عصبي مي شود.
- مصرف سير در مقادير زياد به نظر مي رسد باعث كاهش قند و چربي خون در افراد ديابتي مي شود.
- سلنيوم ديده شده كه خطر بيماريهاي قلبي عروقي و پرفشاري خون را مي‌كاهد.
- پتاسيم اغلب باعث كاهش فشارخون مي شود و ديده شده كه كمبود پتاسيم عدم تحمل گلوكز را وخيم تر مي كند.
- واناديوم در يك سري مطالعات ديده شده كه در افراد ديابتي حساسيت به انسولين را افزايش داده و نياز به انسولين را كاهش مي دهد.

روشهاي تطابق انسولين با غذا:

كربوهيدرات ها بيشترين و سريعترين اثر را روي قند خون دارند. براي تطابق دادن دوزانسولين مصرفي با مقدار كربوهيدرات غذا كه به كنترل قند خون كمك مي كند، چند روش وجود دارد.
ساده ترين متد اين است كه براي وعده هاي غذايي با سايزهاي مختلف، مقدار مشخصي از انسولين تعيين كنيم. مثلاً 4 واحد انسولين كوتاه اثر براي وعده هاي غذايي كوچك، 6 واحد براي وعده هاي متوسط و 8 واحد براي وعده هاي بزرگتر. روش ديگر روش شمارش كربوهيدرات ها است كه يك روش موثر براي تطابق دادن مقدار انسولين مصرفي با مقدار كربوهيدرات دريافتي است.
اين روش بر اين اصل استوار است كه در يك فرد با وزن و ميزان فعاليت متوسط، به ازاي هر 15 گرم كربوهيدرات خورده شده، 1 واحد انسولين بايد تزريق كرد.

                                                                                 
غذاهاي حاوي كربوهيدرات عبارتند از: گروه نان و غلات، گروه ميوه و گروه شير.
هر يك واحد نان و غلات 15 گرم كربوهيدرات دارد. هر يك واحد ميوه هم حاوي 15 گرم كربوهيدرات است. هر يك واحد شير 12 گرم كربوهيدرات دارد كه معمولاً براي راحتي كار، مقدار كربوهيدرات آن را به صورت روند، 15 گرم در نظر مي گيريم. به عبارتي هر يك واحد ميوه، شير و نان و غلات همگي 15 گرم كربوهيدرات دارند. در مورد سبزيجات هر 3 واحد آن، 15 گرم كربوهيدرات دارد و بدين ترتيب مصرف كمتر از 3 واحد سبزي (يعني 1 يا 2 واحد سبزي) در هر وعده غذايي آزاد محسوب مي شود و فقط اگر تعداد واحدهاي آن به 3 عدد رسيد، بعنوان يك سهم كربوهيدرات در نظر گرفته مي شود.
بايد توجه داشت كه هر يك واحد نان و غلات معادل 30 گرم نان (يك كف دست نان) يا 4 قاشق برنج يا يك سيب زميني پخته متوسط يا 2/1 ليوان غلات يا حبوبات پخته است.
هر يك واحد ميوه معادل يك ميوه متوسط مثل يك سيب يا پرتقال يا هلو يا كيوي يا    2/1 موز يا يك برش هندوانه و ... است.
هر يك واحد شير معادل 1 ليوان شير يا 4/3  ليوان ماست است و هر يك واحد سبزي معادل يك ليوان سبزي خام يا 2/1 ليوان سبزي پخته است.
در زير مثالي از روش شمارش كربوهيدرات ها در يك وعده غذايي آورده مي شود:
گروه غذايي         تعداد واحدهاي مصرفي × گرم كربوهيدرات         = جمع كربوهيدرات به گرم
نان و غلات                                          3   × 15                                              45
سبزيجات                                            1   × 0                                                  0

ميوه                                                   1   × 15                                                15
شير/لبنيات                                        1   × 12                                                12
گوشت                                               4   × 0                                                    0
چربي                                                  3    × 0                                                 0
جمع                                                                                                       72  گرم

مقدار گرم كربوهيدرات در يك وعده غذايي را اگر تقسيم بر 15 كنيم، تعداد واحد يا سهم كربوهيدرات بدست مي آيد. اين تعداد واحد يا سهم را سپس با مقدار انسولين كوتاه اثر (رگولار، ليسپرو يا آسپارت) تطبيق مي‌دهيم. مثلاً اگر فردي به ازاي هر      15 گرم كربوهيدرات (يا 1 واحد كربوهيدرات) ، به 1 واحد انسولين نياز دارد، به ازاي هر 4 واحد كربوهيدرات يا   15 ×4 گرم كربوهيدرات، به 4 واحد واحد انسولين     احتياج دارد.
بيمار با استفاده از ثبت دقيق مقدار كربوهيدرات دريافتي در هر وعده غذايي و مقدار انسولين مصرفي خود و نيز اندازه گيري ميزان قند خون قبل و 3-2 ساعت بعد از صرف غذا، مي تواند به فرمول اوليه مقدار انسولين مورد نياز دست يابد. اگر سطح قند خون 2 ساعت بعد از غذا، بالا باشد، نشان مي دهد كه مقدار انسولين بيشتري براي آن مقدار كربوهيدرات مورد نياز است و بنابراين فرمول بدين ترتيب تغيير مي كند كه هر يك واحد انسولين كوتاه اثر براي 12 گرم كربوهيدرات تزريق شود.
اگر بيمار 3 ساعت بعد از غذا دچار هاپيوگلايسمي شود، فرمول انسولين بطور عكس تغيير مي كند يعني مثلاً هر يك واحد انسولين كوتاه اثر براي 18 گرم كربوهيدرات بايد  مصرف شود.
بطور تجربي ديده شده كه در بيشتر بيماران ديابتي نوع 1 ، يك واحد انسولين كوتاه اثر براي 16-8 گرم كربوهيدرات مصرف مي شود و در بعضي كودكان، 1 واحد انسولين براي 20 گرم كربوهيدرات و در بعضي بيماران چاق، 1 واحد انسولين براي 5 گرم كربوهيدرات مصرف مي شود. به هر حال نسبت مناسب بايد بر اساس ويژگيهاي فردي تعيين شود.
دوزانسولين مورد نياز ممكن است در شرايطي همچون بيماري، ورزش، قاعدگي، استرس و ... نياز به تغيير داشته باشد. دوزانسولين براساس شمارش كربوهيدراتها معمولاً در هنگام خواب يا قبل از ورزش سنگين، بايد نصف شود.

اضافه وزن و BMI

اضافه وزن و چربي زياد بدن باعث بوجود آمدن مشكلاتي از قبيل پرفشاري خون، چربي خون بالا و ديابت نوع 2 و در نتيجه افزايش خطر بروز بيماريهاي قلبي عروقي و سكته مي شود. حفظ وزن در محدوده نرمال از خطر بروز اين بيماريها مي‌كاهد.
-يافتن وزن نرمال:
براي هيچ فردي يك وزن نرمال مشخص وجود ندارد، بلكه در هر فرد يك محدوده وزني،‌سالم و نرمال محسوب مي‌شود. وزن، بسته به ميزان آب، ماهيچه و چربي بدن متغير است. براي مثال ماهيچه سنگين‌تر از چربي است و بعلاوه باعث مي شود فرد كالري بيشتري بسوزاند.
BMI يا شاخص توده بدن به ما كمك مي كند تا محدوده وزن نرمال خود را بدانيم و خطر بروز بيماريهاي خاص را در خود ارزيابي كنيم.
BMI چيست؟
BMI نسبت وزن (به Kg)‌و مجذور قد (به متر) است.  اين شاخص نشان دهنده مقدار توده چربي بدن  است .

BMI                                وضعيت وزني
زير 5/18                          كمبود وزن
9/24 – 5/18                   وزن نرمال
9/29-25                           اضافه وزن                                                                      
9/34-30                       چاقي درجه 1
9/39-35                     چاقي درجه 2
بيشتر از 40           چاقي مفرط و مرگبار

   افزايش BMI (بيشتر از 25) با افزايش خطر بيماريهايي مثل ديابت، بيماريهاي قلبي عروقي، پرفشاري خون، استئوآرتريت، بيماريهاي كيسه صفرا و بعضي انواع سرطان همراه است.               
10% كاهش وزن در افرادي كه BMI بالا دارند، بطورچشمگيري خطر اين بيماريها را مي‌كاهد .
BMI پائين هم خطراتي چون  پوكي استخوان، سوء تغذيه، افسردگي، آنمي، اسهال و مشكلات قلبي را به همراه دارد.
فرمول BMI هم براي مردان و هم براي زنان بالغ كاربرد مناسبي دارد. زيرا در افراد بالغ نرمال، نسبت وزن به مجذور قد هميشه ثابت است ولي در 4 گروه BMI به اين صورت نمي تواند بكار برده شود:
              1 - كودكان و نوجوانان (زير 18 سال):
به دلايل زير، محدوده نرمال BMI بالغين را براي كودكان و نوجوانان نمي‌توان بكار برد:
-مقدار چربي بدن با افزايش سن تغيير مي كند.
-مقدار چربي بدن دخترها و پسرها متفاوت است.
-وزن نرمال با افزايش قد كودك، تغيير مي كند.
-وزن نرمال براساس سن و جنس متغير است.

به همين دليل براي كودكان و نوجوانان بعد از محاسبه وزن به مجذور قد، آنرا براساس جداول BMI كه براساس سن و جنس طراحي شده تفسير مي‌كنيم.
با اين وجود، از اين جداول براي تشخيص اضافه وزن دركودكان نميتوان استفاده كرد بلكه فقط مي توان آنها را براي غربالگري چاقي درآنها  بكار برد.

وضعيت وزني كودكان زير 18 سال براساس جداول صدك BMI براي سن به روش زير تفسير مي‌شود:

صدك BMI                                     وضعيت وزني
كمتر از صدك 5                              كمبود وزن            
صدك 5 تا 85                                  وزن نرمال
صدك 85 تا 95                             در معرض خطر 
  بالاي صدك 95                                اضافه وزن                         

    2- افراد بالاي 65 سال:       
در اين افراد چون ميزان چربي بدن بطور طبيعي نسبت به افراد جوانتر بيشتر و توده ماهيچه‌اي كمتر است               محدوده نرمال شاخص توده بدن  فرق مي‌كند. 
   3 -افراد ورزشكار (با بدن بسيار ماهيچه‌اي):
اين افراد به علت انجام تمرينات ورزشي توده چربي كم و توده ماهيچه اي زيادي دارند. نسبت وزن به مجذور قد،  BMI را در اين افراد بالا نشان مي دهد، در صورتي كه با ريسك بيماريهاي ذكر شده همراه نيست.
    4- زنان باردار و شيرده:
زنان باردار بايد براساس BMI قبل از بارداري، افزايش وزن حاملگي داشته باشند.

شكل چاقي:
          چاقي سيبي شكل كه درآن چربي اضافي در اطراف شكم انباشته شده نسبت به چاقي گلابي شكل كه چربي اضافي در باسن و ران ها جمع شده است، خطرناكتر است و افراد مبتلا به چاقي سيبي بيشتر از سايرين دچار پرفشاري خون، ديابت نوع 2 و بيماري قلبي مي‌شوند. چاقي سيبي هنگامي است كه دور كمر در آقايان بيشتر از 102 سانتيمتر و در خانمهابيشتر از 88 سانتيمتر شود.                                  
 البته اين اعداد براي زنان باردار شيرده و افراد زير 18 سال كاربرد ندارد.

  * داشتن عادت غذايي مناسب و  فعاليت فيزيكي كافي ،دو عاملي است كه به حفظ وزن نرمال كمك مي كند.
عادت غذايي مناسب:                
- بيشتر بشقاب خود را از غذاهاي پرفيبر پر كنيد، مثل غلات كامل، حبوبات، سبزيجات وسالاد            
-از رژيم‌هاي لاغري غير اصولي پرهيز كنيد. رژيمهايي مثل رژيم پروتئين، بعضي از گروههاي غذايي را حذف يا به شدت محدود مي‌كنند. اگرچه كاهش وزن با اين رژيم ها سريع صورت مي‌گيرد اما بيشتر وزن دست رفته آب بدن است،  نه چربي . كاهش وزن اصولي، آهسته و يكنواخت است و از 1-5/0 كيلوگرم در هفته نبايد فراتر برود.
-از حذف وعده غذايي صبحانه بپرهيزيد. افرادي كه صبحانه نمي‌خورند معمولا" از آنهايي كه مي‌خورند چاق‌ترند.

-از ميان وعده‌هاي سالمي همچون ميوه‌ها، سبزيها، ذرت بوداده، بيسكوئيت سبوس‌دار، مغزها و ... استفاده كنيد                  
-از غذا براي غلبه بر استرس يا خستگي استفاده نكنيد. بجاي آن از قدم زدن، دوش گرفتن يا صحبت با يك دوست استفاده كنيد.
فعاليت فيزيكي مناسب:
-فعاليت فيزيكي را بطور منظم در برنامه روزانه خود قرار دهيد. مثل پياده روي صبحگاهي در هر روز يا رفتن به باشگاه ورزشي و انجام يك ورزش خاص در بيشتر روزهاي هفته
-بجاي آسانسور، از پله‌ها براي بالارفتن استفاده كنيد.
-پياده به سر كار برويد.                     
-در صورتي كه محل كار شما دور است، يك ايستگاه زودتر از اتوبوس پياده شويد يا اتومبيل خود را يك خيابان آنطرف تر پارك كنيد.
-انجام ورزشهاي هوازي كه شدت متوسط و مدت طولاني‌تر دارند، نسبت به ورزشهاي بي‌هوازي كه شدت بالا  و مدت كوتاهي دارند، بيشتر چربي سوز هستند و به حفظ تناسب اندام بيشتر كمك مي‌كنند.
بهترين ورزشهاي هوازي پياده‌روي، دوچرخه‌سواري، شنا وكوهنوردي هستند .
*  انجام روزي 45-30 دقيقه فعاليت فيزيكي با شدت متوسط،حداقل 5 روز در هفته توصيه ميشود.
اين فعاليت بايد اضافه بر فعاليت هاي عادي روزانه باشد.

تغذيه در پوكي استخوان

پوکي استخوان ، بيماري بسيار شايعي است که بيشتر در دهه هاي ششم و هفتم زندگي ظاهر ميشود .اين بيماري پيشرونده و بدون علامت است و بعلت کاهش چگالي استخوانها ، فرد در معرض خطر شکستگي استخوان قرار ميگيرد . تغذيه در جلوگيري از بيماري پوکي استخوان نقش اول را ايفا ميکند .اگر مصرف کلسيم و ويتامين D در رژيم غذايي در طي دوران بلوغ و بزرگسالي کافي باشد ، پوکي استخوان تا حد زيادي قابل پيشگيري است .
حدود سن 35 سالگي زماني است که حجم توده استخواني فرد در بالاترين ميزان خود قرار دارد و تا رسيدن به اين سن ميزان مصرف کلسيم و ويتامين D بايد در حد کافي باشد .
بعد از اين سن احتمالا کلسيم و ويتامين D نقش کمتري در سلامت استخوانها دارند اما با اين وجود هنوز مصرف آنها به منظور استخوانها ضروري وحياتي است .
به منظور جلوگيري از خطرات پوکي استخوان تدابير زير بايد مد نظر قرارگيرند :
 - افزايش ميزان کليسم مصرفي به ميزان تقريبا 1200-1000 ميلي گرم در روز.
 - افزايش مصرف ويتامين D در رژيم غذايي ، توصيه ميشود فرد روزانه 30- 10دقيقه در معرض مستقيم اشعه آفتاب قرار گيرد تا ويتامين D کافي جذب کند..
 - اگر تامين مواد مورد نياز از طريق رژيم غذايي غير ممکن باشد با مشورت متخصص تغذيه ، بايد از مکمل کلسيم و ويتامين D استفاده شود.
 - ورزش در پيشگيري پوکي استخوان بسيار موثر است . روزانه 30 دقيقه فعاليت ورزشي همچنين پياده روي توصيه ميشود .
 - از مصرف کافئين زياد(بيشتر ازmg 300 در روز) بايد پرهيز کرد
 - از مصرف پروتئين حيواني زياد نيز بايد پرهيز کرد چرا که باعث افزايش دفع ادراري کلسيم ميشود .
- کاهش دريافت سديم زياد و افزايش مصرف پتاسيم و منيزيم و منگنز توصيه ميشود .
به منظور افزايش دريافت کلسيم ، موارد زير توصيه ميشود:
روزانه 3-2 واحد شير ولبنيات مصرف کنيد ، هر واحد شير و لبنيات معادل 1 ليوان شير يا 4/3 ليوان ماست يا 2 ليوان دوغ است .
براي کساني که عدم تحمل به شير دارند توصيه ميشود :

- استفاده ازمقادير کم شير را شروع کنند و تدريجا آن را افزايش دهند .
- از مصرف شير به هنگام ناشتا بودن پرهيز کنند ،

- حتي الامکان شير را بصورت سرد مصرف کنند

- از فرآورده هاي شيري استفاده کنند که ميزان لاکتوز کم دارند
- بهترين جايگزين شير در افرادي که شير را تحمل نميکنند ، ماست ميباشد.
پنير هم منبع خوب کلسيم است .از منابع ديگر کلسيم سبزيجات برگ سبز ، کلم و سويا هستند

نسبت کلسيم به فسفر رژيم بايد در حد 1 حفظ شود .فسفر دفع اداري کلسيم را کاهش ميدهد اما مقادير زياد آن هم باعث افزايش هورمون پاراتيروئيد و کاهش کلسيم خون ميگردد .
مصرف زياد نوشابه هاي گازدار سياه به علت داشتن اسيد فسفريک زياد منجر به پوکي استخوان ميشود.

تغذيه در سالمندان:

- تغييرات فيزيولوژيك در سالمندي كه نيازهاي تغذيه اي را تحت تاثير قرار ميدهند عبارتند از:

- كاهش توده عضلاني:
- در هر دهه حدود %3-2 توده عضلاني كاهش مي يابد.اين كاهش موجب كاهش قدرت عضلاني, كاهش عملكرد فيزيكي, كاهش كنترل در راه رفتن, افزايش عوامل خطر بيماريها مي شود.

- افزايش توده چربي:
- موجب افزايش احتمال بروز چاقي, پي آمد آن احتمال بروز اختلالات ناشي از چاقي, كاهش فعاليت جسمي بعلت چاقي مي شود.

- كاهش متابوليسم پايه:
- متابوليسم پايه در طول زندگي %20-15 كاهش مي يابد.اين كاهش موجب كاهش نياز به انرژي در سالمندان مي شود.

- كاهش حواس پنج گانه:
- بخصوص كاهش حس چشائي و بويايي, براشتها, انتخاب غذايي و دريافت غذا تأثير مهمي دارد.
- كاهش حس چشائي بعلت كاهش تعداد پرزهاي چشائي ايجاد مي شود .
- كاهش حس بويايي بعلت اختلال در عصب بويائي ايجاد   مي شود.
- بيماريهايي مانند ديمانس, الزايمر, مصرف دارو, مداخلات جراحي, عوامل محيطي براشتها و دريافت غذا تأثير گذارند.

- اختلالات دهان و دندان:
- پوسيدگي دندانها،از دست دادن چند يا تمام دندانها،مشكلات لثه ،مشكلات دندان مصنوعي ،زخم و ناراحتي مخاط دهان كه نتيجه آن بروز مشكلات جويدن و مشكلات بلع منجر به عدم استفاده از مواد حاوي فيبر غذايي مانند ميوه, سبزي, سالاد, حبوبات, نان, انواع گوشت و بطور كلي غذاهاي سخت مي شود

- تغييرات گوارشي:
- يبوست: بعلت كاهش حركات دودي دستگاه گوارش, كاهش مصرف آب و مايعات, كمبود تحرك, كمبود مصرف فيبر غذايي, مصرف داروها.
- كاهش يا افزايش اشتها (كم خوري عصبي يا پرخوري عصبي) و در نتيجه كاهش قابليت هضم و جذب مواد غذايي و اختلال در متابوليسم مواد مغذي و نهايتاً بروز سوء تغذيه

- اختلالات قلبي – عروقي:
كاهش الاستيسيته عروق خوني  ،افزايش مقاومت عروق محيطي ،پر فشاري خون،نرسيدن خون كافي به قلب ،بروز آترواسكلروز،مرگ و مير ناشي از سكته هاي قلبي و مغزي، ،بالا بودن كلسترول تام خون ،بالا بودن LDL وVLDL،بالا بودن تري گليسريد،افزايش فشار خون،چاقي،ديابت،

نيازهاي تغذيه اي سالمندان:

انرژي:
   نياز به انرژي با بالارفتن سن كاهش مي يابد كه اين كاهش به علت تغييرات حاصله در تركيبات بدن ، كاهش فعاليت بدني ، كاهش توده عضلاني و كاهش متابوليسم پايه مي باشد. براي تعيين انرژي مورد نياز در سالمندان, BMI, معيار مناسبي است .در صورت دريافت كمتر از 1500 كالري در روز بايد مكمل مصرف شود.

2-پروتئين
   نيازهاي پروتئيني (بر حسب گرم براي هر كيلو گرم وزن بدن) با بالارفتن سن تغييري نمي كند، ولي معمولا" به علت كاهش انرژي دريافتي ، كاهش توده عضلاني و ناكافي بودن ذخائر پروتئين ماهيچه هاي اسكلتي و نيز تغيير در ذائقه  ، مقدار كافي تامين نمي شود. ميزان پروتئين دريافتي بايد حدود g/kgw 5/1-1 در روز باشد تا بتواند تعادل ازت را حفظ كند.

3-كربوهيدرات
   مانند تمام سنين مقدار كربوهيدرات مصرفي روزانه حدود %65-45 كل انرژي را بايد تأمين نمايد. فيبر غذايي به مقدار 20 تا 35 گرم روزانه توصيه مي شود. مصرف كربوهيدراتهاي پيچيده (مانند مواد نشاسته اي) مفيدتر از قندهاي ساده مي باشد.كربوهيدراتهاي پيچيده علاوه بر تأمين انرژي, داراي خواصي همچون موارد  زير مي باشند:
      - حاوي مقادير قابل توجهي فيبر غذايي هستند كه در سلامت انسان اثرات مهمي دارد.
- حاوي مقادير مناسبي پروتئين گياهي, ويتامينها و املاح مي باشند.
- حاوي فيتوكميكال ها هستند كه ضد سرطان اند.
- بعلت آنكه در معده توقف بيشتري نسبت به مواد قندي دارند, ارزش سيري آنها خيلي بيش از مواد قندي است.
 - چون قند آنها بتدريج وارد خون مي شود ، براي افراد ديابتي خيلي مناسبتر از مواد قند يست.
        لازم به ذكر است كه  كمبود كربوهيدراتها در رژيم غذايي روزانه, موجب استفاده بدن از پروتئين بعنوان منبع توليد انرژي مي شود.

4-چربي

   سالمندان سالم، مي توانند حداكثر 30% از كالري روزانه خود را از چربي دريافت كنند. بايد مقدار چربيهاي اشباع كاهش يافته طوري كه بيش از 8 تا 10 درصد كل انرژي نباشد. مقدار كلسترول دريافتي از 300 ميلي گرم روزانه تجاوز نكند..بيشتر بهتر است از چربيهاي تك غير اشباع( MuFA) مثل روغن زيتون و كلزا و چند غير اشباع  PuFA) ) مثل انواع روغنهاي مايع  استفاده شود.نسبت انواع چربيها در رژيم غذايي بهتر است به ميزان            
<10 PuFA, =15% MuFA و =10% SFA باشد. با مصرف مواد  حيواني كم چرب مانند لبنيات كم چرب, گوشت قرمز بدون چربي, گوشت سفيد و تخم مرغ به ميزان متعادل در رژيم غذايي روزانه, ميزان 10%سهم SFA تأمين خواهد شد. جانشين كردن چربيهاي تك غير اشباع( MuFA) و چند غير اشباع  PuFA) )  با چربيهاي اشباع, موجب كاهش چربيهاي نامطلوب خون مي شود.

5- ويتامينها و مواد معدني
      كمبود ويتامينها و مواد معدني در اثر موارد زير ايجاد ميشود:
- سوء جذب يا اختلال در هضم و جذب و متابوليسم مواد غذايي بعلت كهولت
- مصرف برخي داروها كه از جذب ويتامين ها و املاح  جلوگيري مي كند.
- مصرف سيگار كه موجب افزايش نياز به برخي از ويتامينها مي شود.
- كمبود مصرف لبنيات بعلت عدم تحمل قند شير يعني لاكتوز(اين عارضه بعلت كاهش ترشح آنزيم لاكتاز در بدن سالمندان رخ مي دهد)
- كاهش ترشح اسيدكلريدريك معده
- كاهش ترشح فاكتور داخلي
- كاهش مصرف گوشت و مواد حيواني و تخم مرغ
- كم خوري به علت بي اشتهايي يا مشكلات دهان و دندان يا مشكلات گوارشي يا ترس از افزايش چربيهاي نامطلوب خون يا فشار خون
- انتخاب غلط غذايي بعلت عدم آگاهي تغذيه اي يا افسردگي
- كمبود مصرف ميوه ها و سبزيهاي تازه بعلت مشكلات دهان و دندان يا مشكلات گوارشي.
- كمبود مصرف مواد حاوي فيبر غذايي (غلات يا سبوس, حبوبات) بعلت مشكلات فوق
- استرس و فشارهاي رواني كه موجب افزايش نياز به ويتامين ها مي شود.
- زندگي در اطاقهاي در بسته و قرار نگرفتن در معرض نور خورشيد

 *ياز به ويتامين D، ويتامين B12 و كلسيم در سالمندان تغيير ميكند.

-  ويتامين D:
سالمندان به علت كم شدن جذب ويتامين D در بدن و نيز كاهش ساخته شدن اين ويتامين  در پوست ممكن است به كمبود اين ويتامين دچار شوند. قرار گرفتن در معرض اشعه مستقيم نور خورشيد جهت توليد مقدار كافي ويتامين D در بدن, لازمست.
- ويتامين هاي گروه B :
 دريافت ناكافي فولات، ويتامين B6 و ويتامين B12  منجر به كاهش مقدار هموسيستئين پلاسما كه خود فاكتور خطر بيماريهاي قلبي عروقي است  مي شود.
-  كلسيم:
جذب كلسيم در نتيجه كاهش گيرنده هاي ويتامين D در اين سنين كمتر مي شود.
-  روي و آهن:
 مكمل ياري روي تنها در افرادي توصيه مي شود كه كمبود دريافت دارند. دريافت ناكافي آهن در سالمنداني كه گوشت قرمز، ماهي و ماكيان استفاده نمي كنند ديده مي شود.

* آيا مكمل ياري براي سالمندان ضرورت دارد؟
-    بعضي از مواد مغذي در مقادير زياد سمي هستند و  در جذب ريز مغذيها ممانعت ايجاد مي كنند. مصرف اضافه ويتامينها موجب هيپر ويتامينوزمي شود. مقدار دريافت مكمل ها بايستي با توجه به مقدار آنها در رژيم مصرفي و نياز سالمندان توصيه شود.

رشد بچه دردوره پيش دبستاني و دبستاني كند و يكنواخت ميشود و به طور معمول تغييراتي در اشتها و غذا دارند كه براي والدين نگران كننده است .در اين سن كودكان كمتر از گذشته غذا مي خورند زيرا سرعت رشدشان كمتر شده و به غذاي زيادي نياز ندارند.اشتهای خوب دوره نوزادی در سن پیش دبستانی تبدیل به یک اشتهای متوسط تا بد میشود که طبیعی است.اگر كودك كل وعده غذايش را هم نخورد والدين نبايد شكايت كنند.بچه ها معده كوچكي دارند؛دادن وعده هاي كوچك غذايي بيشتر به جاي 3 وعده، موفقيت آميز تر است.در اين دوران اشتهاي كودك راهنماي خوبي براي دريافت انرژي و مواد مغذي است.
در یک سالگی کودکان 3/1 تا 2/1 وعده غذایی بالغین غذا میخورند و در 3 سالگی این به مقدار به 2/1 میرسد.به عنوان یک قانون کلی  این است که به ازای هر سال زندگی 1 قاشق غذاخوری از هر غذا به رژیم کودک افزود و مقدار غذای بیشتر را بر اساس نیاز اشتهای کودک  به او داد.5/1 ساعت قبل از غذا هرگونه خوردنی و نوشیدنی به کودک نباید داد.
- نیاز به کالری kcal/kg 100- 90 در 12-6 ماه و  kcal/kg 100با شروع کودکی که به تدریج تا نوجوانی به kcal/kg    55 کاهش میابد.
- نیاز به مایعات cc/kg 150-125تا یکسالگی است و از آن به بعد به تدریج کاهش میابد.
- برای افزایش دریافت فیبر در کودکان از قانون )سن+5) استفاده کنید و از 8 گرم در روز در 3 سالگی آن را به 25 گرم در روز در 20 سالگی برسانید.افزایش فیبر  دریافتی میتواند با افزایش  دریافت میوه و سبزی و غلات کامل و حبوبات باشد که از بروز یبوست هم جلوگیری میکند.
- صدك قد و وزن كودك بايد متناسب با هم و به موازات هم پيش برود.اختلاف بيش از 2 صدك نشان ميدهد كه كودك كمبود يا اضافه وزن دارد.
- اگر كودكي كوتاه قدي داشته باشد(STUNTED) ميزان اضافه وزن اوبيشتر از g/kg/d 3-2نخواهد بود در حالي كه در وضعيت كمبود وزن(WASTED) كودك تا g/kg/d 20 هم وزن اضافه ميكند.
- کودکان دبستانی باید حداقل 60 دقیقه  در روز فعالیت فیزیکی با شدت متوسط تا بالا داشته باشند.
- مصرف نمك زياد براي سلامت آينده كودكان مضراست و خطر فشارخون و بيماريهاي قلبي را بالا ميبرد.كودكان بايد مصرف محصولات آماده پرنمك مثل چيپس را محدود كنند.بعضي محصولات همچون انواع سس ها،پنير و سوسيس و كالباس سديم بسيار بالايي دارند و بايد محدود شوند
- صبحانه:نخوردن صبحانه اثرات منفي در يادگيري ميگذارد.در حالت ناشتاي طولاني مدت ،نگهداري قند خون در محدوده نرمال دشوار است و اين امر يادگيري و تمركز حواس را مختل ميكند.افزايش نسبي قند خون موجب بهبود عملكرد مغز و يادگيري كودكان در سن مدرسه ميشود.يكي از دلايل افزايش يادگيري با بالا رفتن قند خون،ترشح استيل كولين است كه نقش آن به عنوان يك نوروترانسميتر در تقويت حافظه به اثبات رسيده است.در مطالعات انجام شده كودكاني كه صبحانه نميخوردند،كارايي كمتر در حل مسائل رياضي و نيز قدرت ابتكار و خلاقيت كمتر داشتند.به علاوه خوردن صبحانه باعث كاهش چسبندگي پلاكتها و كاهش لخته خون ميشود.افرادي كه صبحانه نميخورند نسبت به آنهايي كه ميخورند چاقترند.
براي اينكه كودكان اشتهاي كافي براي صبحانه داشته باشند شام بايد در ساعات ابتدايي شب صرف شود و ساعت خواب هم معين باشد.

هدف از تغذيه درماني در GDM، فراهم آوردن كالري و تغذيه كافي، براي رشد جنين و نيز جلوگيري از هايپرگلاسيمي و كتونمي است. ديابت حاملگي بحد زيادي با رژيم غذايي، ورزش متعادل و كنترل وزن درمان مي گردد و ندرتاً نياز به انسولين مي شود. رژيم معمول در GDM حاوي 35-30 كيلوكالري به ازاي kg وزن بدن است با پروتئين به ميزان  %25-20 كل كالري، كربوهيدرات %40-35 كالري (بخصوص از نوع نشاسته اي و فيبر) و چربي %40-35 كالري.
حداقل دريافت 250 گرم كربوهيدرات در روز براي جلوگيري از بروز هايپوگلايسمي لازم است.
يك توصيه عمومي اين است كه مصرف كربوهيدرات ها در هنگام صبحانه محدود شود.
بعضي زنان فقط 30 گرم يا كمتر كربوهيدرات را براي صبحانه تحمل مي كنند. مقادير بيشتر، در بقيه روز، بهتر تحمل مي شود. استفاده از وعده هاي غذايي كوچكتر و بيشتر (6-4 وعده در روز) باعث مي شود، قند خون بدون نياز به انسولين تزريقي، كنترل شوند.
دريافت چربي اشباع (روغن جامد و چربي حيواني) به بروز GDM كمك مي كند و دريافت چربي غيراشباع (PUFA) مثل روغنهاي مايع گياهي و مغزهاو ... در اين رابطه اثر حفاظتي دارد. براي زنان چاق مبتلا به GDM، 33-30% محدوديت كالري (با دريافت تقريباً 1800 كيلو كالري در روز)، هايپوگلايسمي را بدون افزايش كتونوري بهبود مي بخشد. بنابراين در زناني كه BMI بالاي 30 دارند، محدوديت متوسط كالري مفيد است. ورزش منظم هوازي، بخصوص بعد از غذا، به كنترل قند خون كمك مي كند. انجام پياده روي توصيه مي شود. در GDM ورزشي مفيد است كه بالاتنه را درگير كند و به پائين تنه فشار نياورد.
اگر قند خون با اين اقدامات كنترل نشود، انسولين تزريقي مورد نياز مي شود فقط انسولين مصرفي بايد از نوع انساني باشد تا از احتمال تشكيل آنتي بادي- انسولين در مادر و جنين جلوگيري شود.
بعد از زايمان تقريباً 90% زنان مبتلا به GDM به حالت نرمال بر مي گردند ولي با اين حال اين زنان بعداً تا 60% احتمال ابتلا به ديابت نوع 2 دارند كه البته اين احتمال با نرمال نگاهداشتن وزن كاهش مي يابد.
- زناني كه مبتلا به GDM مي شوند، 6 هفته بعد از زايمان بايد به منظور تشخيص ديابت،  غربالگري شوند.

  RSS